Μιχαήλ Τζωρτζάκης – Οπλαρχηγός των Κρητικών Επαναστάσεων 1866, 1878, 1897
Του Μιχάλη Παπαηλιάκη…
Όπως κάθε τελευταία Κυριακή του Ιουλίου, έτσι και φέτος, ο Δήμος Γόρτυνας, η Τοπική Κοινότητα Γέργερης, η οικογένεια των Τζωρτζάκηδων και κάτοικοι του χωριού θυμούνται και τιμούν τον Μιχαήλ Τζωρτζάκη, Τζωρτζομιχαήλο, από τους σπουδαιότερους αγωνιστές και αρχηγούς των κρητικών επαναστάσεων του 1866,1878 και 1897 εναντίον της Οθωμανικής τυραννίας,
Οι επαναστάσεις αυτές οδήγησαν το 1898την Κρήτη στην αυτονομία και μετά από 15 χρόνια, το 1913 στην Ένωση με την Ελλάδα.
Το τίμημα των επαναστάσεων αυτών ήταν χιλιάδες νεκροί και τραυματίες. Χιλιάδες νεκροί από τις κακουχίες και την πείνα. Χιλιάδες πρόσφυγες. Σπίτια, ναοί και κοιμητήρια κατεστραμμένα. Εκατοντάδες χιλιάδες ελαιόδεντρα και αμπέλια καμένα ή ξεριζωμένα. Το ζωικό κεφάλαιο του νησιού κατεστραμμένο.
Παρά τις απώλειες σε ανθρώπινες ζωές και τις τεράστιες υλικές καταστροφές, οι κάτοικοι της Κρήτης αγωνίστηκαν, χωρίς να λογαριάζουν θυσίες για 85 ολόκληρα χρόνια,από το 1821 μέχρι το 1898,έως ότου κατέκτησαν την πολυπόθητη ελευθερία.
Στις επαναστάσεις από το 1866 μέχρι την αυτονομία του νησιού το 1898, ο Μιχαήλ Τζωρτζάκης διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο.
Η Επανάσταση του 1866, η πρώτη στην οποία συμμετείχε ο καπεταν Τζωρτζωμιχαήλος, προετοιμάστηκε επί μακρόν.
Στην προετοιμασία της επανάστασης συμμετείχαν ενεργά και κάτοικοι της Γέργερης.
Πριν λίγα χρόνια κυκλοφόρησε το αρχείο της οικογένειας Στεφανίδη από τους Βόρους.
Στο αρχείο υπάρχει επιστολή της 20ης Φεβρουαρίου 1866 προς τον οικουμενικό πατριάρχη σχετικά με τις δυσκολίες και τα προβλήματα του χριστιανικού πληθυσμού της Κρήτης, κυρίως των προβλημάτων που σχετίζονταν με τη δημιουργία και χρηματοδότηση σχολείων.
Την επιστολή υπογράφουν κάτοικοι 24 χωριών της Μεσαράς. Μεταξύ αυτών και 3 κάτοικοι της Γέργερης:O Μιχάλης Στεφανάκις, ο Μανόλης Σομαράκις και ο Ηλίας Τζουλάκις.
Tην 1ηΜαΐου1866συγκαλείται Επαναστατική Συνέλευση στη Μονή Γοργολαίνη. Στη συνέλευση αυτή συμμετείχαν οι Μεσαρίτες Μ. Κόρακας, Γ. Ρωμάνος, Μαν Μαλικούτης, Μιχ. Τζωρτζάκης κ.ά.
Ό Μιχαήλος ήταν 34 ετών, εγγράμματος, έμπειρος αξιωματικός του ελληνικού στρατού με εξειδικευμένες γνώσεις στην οχυρωματική τεχνική.
Από τη συνέλευση του Γοργολαίνη εκλέχτηκε αντιπρόσωπος για την Παγκρήτια Επαναστατική Συνέλευση, η οποία συνήλθε στις 14 Μαΐου στα Μπουτσουνάρια Χανίων.
Αντιπρόσωποι της συνέλευσης των Χανίων κήρυξαν στις 21 Αυγούστου 1866 την Επανάσταση.
Στη διάρκεια της επανάστασης δόθηκαν δεκάδες μάχες στα τμήματα Ηρακλείου και Λασιθίου: Aγ. Μύρωνα, Ασίτες, Γάζι, Τύλισσο, Κουτσουνάρες Βοριζίων, Πυργού, Οροπέδιο Λασιθίου κ.α.
Ο Τζωρτζάκης, ενταγμένος στην ομάδα του καπετάν Κόρακα, στην οποία εκτελούσε χρέη στρατοπεδάρχη, πήρε μέρος σε αρκετές από αυτές.
Από τον Μάϊο του 1867 μέχρι τον Φεβρουάριο του 1868 υπήρξε μέλος της Επαναστατική Επιτροπής Μαλεβυζίου, Τεμένους, Μεσαράς, δηλαδή του ανώτατου πολιτικού και στρατιωτικού οργάνου της επανάστασης στις 3 επαρχίες.
Στην Επανάσταση του 1878 διορίστηκε από τον αρχηγό Καινουργίου Απόστολο Κατεχάκη, χιλίαρχος επαρχίας Καινουργίου.
Την επαναστατική του δράση και τις υπηρεσίες του προς τη πατρίδα στις επαναστάσεις του 1866 και1878 πιστοποίησε εγγράφως ο Αριστοτέλης Κόρακας γενικός Αρχηγός των 12 ανατολικών επαρχιών κατά την Επανάσταση του 1897.
Στην τελευταία επανάσταση, εκείνη του 1897, παρά τα 65 του χρόνια, ανέπτυξε σπουδαία πολιτική και επαναστατική δράση.
Στις 3 Φεβρουαρίου 1897 με το πλοίο «Αργολίς» έφτασε στους Καλούς Λιμένες ο λοχαγός του Ελληνικού Στρατού Αριστοτέλης Κόρακας, γιός του μεγάλου πολέμαρχου Μιχαήλ Κόρακα.
Ο Αριστοτέλης έφερε μαζί του 350 εθελοντές και μεγάλες ποσότητες τροφίμων, δερμάτων και οπλισμού : 3.000 όπλα γκρα 2.400.000 φυσίγγια και 2 πυροβόλα.
Ο Αριστοτέλης Κόρακας είχε ειδοποιήσει τον Μιχαήλο να τον περιμένει στον όρμο των Καλών Λιμένων. Αυτό υποδηλοί το κύρος του Τζωρτζομιχαήλου και την σχέση εμπιστοσύνης με τον Αρ. Κόρακα.
Η εμπιστοσύνη αυτή οφείλονταν στις διηγήσεις του γέρο Κόρακα προς τον γιό του Αριστοτέλη.Πράγματι στις 2 προηγούμενες επαναστάσεις ο Τζωρτζομιχαήλος είχε πολεμήσει υπό τις διαταγές του καπετάν Κόρακα.
TονΑρ. Κόρακα, λοιπόν, περίμενε στους Καλούς Λιμένες ο Τζωρτζάκης με τους 4 γιούς του ( Μανό, Νίκο, Βασίλη και Γιάννη).
Μετά την αναχώρηση του Αριστοτέλη για την Πόμπια, ο καπετάν Τζωρτζάκης ανέλαβε επικεφαλής των 350 εθελοντών, τους οποίους οδήγησε μέσω Μονής Οδηγήτριας, Πετροκεφαλίου, Μοιρών, Μορονίου και Μακρών στη Γέργερη, όπου φιλοξενήθηκαν για 2 ημέρες. Το πρωί της 3ης ημέρας, αφού εψάλη δοξολογία, αναχώρησαν οι εθελοντές. Μαζί τους και αρκετοί Γεργιανοί εθελοντές τους οποίους είχε στρατολογήσει ο Τζωρτζάκης.
Πάντα με οδηγό τον Τζωρτζάκη μέσω Πανασού, Αγίας Βαρβάρας, Αυγενικής έφτασαν στις Δαφνές όπου συνάντησαν τον Αριστοτέλη Κόρακα. Από εκεί διατάχτηκαν να συνεχίσουν μέχρι τις Αρχάνες, όπου έφτασαν στις 8 Φεβρουαρίου 1897.
Στις Αρχάνες το μεγαλύτερο και ισχυρότερο επαναστατικό στρατόπεδο της Κρήτης, βρίσκονταν επαναστάτες από το Μονοφάτσι , την Πεδιάδα, τη Βιάννο, το Μεραμπέλλο, το Μαλεβύζι, Τον Ζαρό, τον Πανασσό.΄
Στις 14 Φεβρουαρίου, ο Τζωρτζομιχαήλος και οι Γεργιανοί εθελοντές του πήραν μέρος στην σκληρή ολοήμερη και νικηφόρα μάχη. Στην ίδια μάχη συμμετείχαν στη πρώτη γραμμή και οι 350 Έλληνες εθελοντές, οι οποίοι όπως αναφέρεται στο ημερολόγιο της Επιτροπής Αμύνης Αρχανών «πολεμούσαν υπό τις οδηγίες του γέροντα οπλαρχηγού Γέργερης Μιχ. Τζωρτζάκη όστις ως πατήρ νουθετεί και προφυλλάσει αυτούς».
Παρομοίως στις μάχες της 27ης Φεβρουαρίου ο Μιχαήλος και οι Γεργιανοί πολέμησαν γενναία και διακρίθηκαν, προσφέροντας καθοριστική υποστήριξη στη μεγάλη επίθεση του καπετάν Αινικολιώτη και των Μονοφατσωτών εναντίον του Οθωμανικού στρατού.
Εκτός από τις Αρχάνες, ο Μιχαήλος με τους Γεργιανούς πολέμησαν και στο Μαλεβύζι στις σκληρές μάχες που δόθηκαν την 25η Μαρτίου 1897 στη γραμμή Γάζι, Καλέσα, Βούτες, Σταυράκια και Γριά Βίγλα, Οι Γεργιανοί υπό την ηγεσία του Τζωρτζομιχαήλου πολέμησαν μαζί με Δαφνιανούς και Βενεραθιανούς στη θέση Γριά Βίγλα, βορείως των Δαφνών. Αναφέρεται στο ημερολόγιο του Τάγματος των Επιλέκτων Κρητών «Είναι η ώρα 3 μ.μ. και η μάχη λυσσώδης εξακολουθεί καθόλην την γραμμήν.
Πρωτοστατούν εν τη θέση ταύτη οι εκ Γεργερης πολεμισταί, οίτινες πρώτοι υπέστησαν επίθεση του εχθρού και οίτινες λίαν εκτεθέντες ολίγου δειν να απολέσωσι την σημαία των, εάν μη προλάμβανον να οπισθοχωρήσωσι. Πολύ χρησιμεύει εις τους μαχομένους ορυκτόν τι οχύρωμα τελείας κατασκευής όπερ προ δύο ημερών είχε περατώσει ο οπλαρχηγός Μιχαήλ Τζωρτζάκης εκ Γέργερης και από τούδε μένει γνωστόν υπό την ονομασίαν Τζωρτζοβάγκα.»
Η μάχη αυτή μεταξύ 5.300 Τούρκων και 2.000 Κρητών επαναστατών έληξε με νίκη των κρητικών όπλων.
Η Κρητική Πολιτεία αναγνωρίζοντας τη συμβολή του στον αγώνα για την απελευθέρωση της Κρήτης, τον κατέταξε στους αγωνιστές Γ΄ τάξεως.
Oκαπετάν Τζωρτζομιχαήλος απεβίωσε στα Χανιά σε ηλικία 91 ετών, τον Φεβρουάριο του 1923.
Δόξα και τιμή στον καπετάν Τζωρτζομιχαήλο ο οποίος για 35 χρόνια πολέμησε για την ελευθερία της Κρήτης.
Δόξα και τιμή στους εθελοντές Γεργιανούς οι οποίοι πολέμησαν υπό την καθοδήγηση του Καπετάνιου.
Τιμή στον Δήμο Γόρτυνας, στην Τοπική Κοινότητα Γέργερης και στην οικογένεια των Τζωρτζάκηδων με πρωτοβουλία και δαπάνες της οποίας στήθηκε η προτομή του Καπετάνιου στη γενέτειρά του.
Υ.Γ. Το παραπάνω κείμενο είναι η ομιλία που εκφωνήθηκε κατά την ετήσια εκδήλωση μνήμης και τιμής στον χώρο όπου βρίσκεται η προτομή του Μιχαήλ Τζωρτζάκη. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 26 Ιουλίου 2026 παρουσία του Δημάρχου Γόρτυνας κ.Μιχαήλ Κοκκολάκη, της Αντιδημάρχου κ. Κατερίνας Τσιμπλοστεφανάκη, της προέδρου της Τ.Κ. Γέργερης κ. Αγγελικής Παπαγιαννάκη- Ξημεράκη, των απογόνων του τιμώμενου και πολλών κατοίκων της Γέργερης.
