ΖΩΓΡΑΦΙΖΟΝΤΑΣ ΤΑ ΦΤΕΡΑ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ – ΕΛΛΗ ΖΗΣΗ

Μεγάλωσε στο Αγρίνιο, μέσα σε μια αγροτική οικογένεια όπου η ζωή είχε το βάρος του μόχθου, την αγωνία της καθημερινότητας και εκείνη τη σιωπηλή αξιοπρέπεια των ανθρώπων που παλεύουν με τη γη και με όσα εκείνη απαιτεί. Κι ανάμεσα στα κουρασμένα χέρια του πατέρα και στο κουρασμένο πρόσωπο της μητέρας, εκείνη έμαθε από νωρίς να παρατηρεί. Να βλέπει. Ίσως γι’ αυτό η ζωγραφική της δεν είναι απλώς χρώμα. Είναι μνήμη.

Είναι εκείνες οι εικόνες που εγκαταστάθηκαν κάποτε βαθιά μέσα της και περίμεναν υπομονετικά τη στιγμή να επιστρέψουν στον καμβά. Είναι ο μόχθος μιας γυναίκας που κρατά στην αγκαλιά της τον καπνό. Είναι τα πρόσωπα που κουβαλούν τη ζωή χωρίς να την καταγγέλλουν. Είναι η φύση, η ομορφιά, η ανεμελιά που ίσως της χρωστούσε η παιδική της ηλικία και που το πινέλο αποφάσισε να της χαρίσει αργότερα.

Παρά τις προκλήσεις της καθημερινότητας η Έλλη Ζήση μετατρέπει τις εμπειρίες της σε εικόνες που μιλούν για την ελευθερία, την τρυφερότητα, παραμένουν ως μια δύσκολη παρένθεση μέσα στην οποία η Έλλη έμαθε να ξαναγράφει τον εαυτό της. Μπορεί να στερήθηκε πολλές φορές την ελευθερία της κίνησης, δεν παραχώρησε όμως ποτέ την ελευθερία της σκέψης και του πνεύματός της.

Έτσι, στους πίνακές της εμφανίζονται φτερά, πουλιά, άλογα, βλέμματα που ατενίζουν, πρόσωπα που χαμογελούν και Μορφές που μοιάζουν να γνωρίζουν πως ο άνθρωπος δεν μετριέται από την απόσταση που μπορεί να διανύσει το σώμα του, αλλά από την απόσταση που μπορεί να διανύσει η ψυχή του.

Η Έλλη Ζήση ζωγραφίζει την ελευθερία σαν να την έχει στερηθεί και γι’ αυτό γνωρίζει την πραγματική της αξία.

Διαβάζει και ζωγραφίζει. Διαβάζει ιστορίες ανθρώπων που αντιστέκονται στην προδιαγεγραμμένη μοίρα τους και, ίσως χωρίς να το καταλαβαίνει, συναντά μέσα στις σελίδες τους ένα κομμάτι του δικού της ταξιδιού. Γιατί κι εκείνη εξακολουθεί να αναζητά τη δική της Ιθάκη. Όχι έναν τόπο. Ένα αίσθημα πληρότητας. Μια εσωτερική επιστροφή. Μια συμφιλίωση με όλες τις αλήθειες του εαυτού της – τις φωτεινές και τις δύσκολες.

Και κάπου εκεί βρίσκεται η ουσία της τέχνης της.

Στην αναζήτηση. Γιατί η Έλλη Ζήση δεν ζωγραφίζει όσα έχει ήδη βρει. Ζωγραφίζει, κυρίως, όσα εξακολουθεί να αναζητά. Και κάθε φορά που το πινέλο αγγίζει τον καμβά, μοιάζει σαν να ανοίγει ένα ακόμη παράθυρο προς εκείνη την ελευθερία που  δεν γνωρίζει όρια, δεν γνωρίζει κλειστές πόρτες. Μια ελευθερία που έχει χρώμα ουρανού και φτερά! 

Η συνάντηση με τον υπέροχο άνθρωπο κι εξαιρετική εικαστικό Έλλη Ζήση:

• Γεννημένη σε μια αγροτική οικογένεια του Αγρινίου, μεγαλώσατε με τη γη, τον μόχθο και τις μικρές καθημερινές αλήθειες της ζωής. Πόσο βαθιά έχουν ριζώσει μέσα σας αυτά τα βιώματα και με ποιον τρόπο επιστρέφουν σήμερα στους πίνακές σας, άλλοτε ως χρώμα κι άλλοτε ως σιωπή; 

Η αγροτική ζωή είναι πολύ δύσκολη, και ακόμα και εγώ που δεν μπορούσα να συμμετέχω σε όλες τις δουλειές όπως οι υπόλοιποι στην οικογένεια μου, έχω επηρεαστεί βαθιά. Το κουρασμένο πρόσωπο της μητέρας μου και τα σκαμμένα χέρια του πατέρα μου είναι εικόνες που με ακολουθούν πάντα. Μοιραζόμουν τις ανησυχίες και τις δυσκολίες ως μέλος της οικογένειας. Δεν υπήρχε ανεμελιά, αυτό είναι το μόνο σίγουρο. Αντιθέτως, η αβεβαιότητα και η κούραση ήταν μέρος της καθημερινότητας. “Μόχθος” είναι ο τίτλος που έχω δώσει σε ένα έργο μου με μια γυναίκα κουρασμένη που κρατάει στην αγκαλιά της καπνό.

• Από μικρή ηλικία, η λογοτεχνία και η ζωγραφική στάθηκαν για σας δύο παράλληλοι δρόμοι προς την ελευθερία. Τι σας ψιθυρίζουν τα βιβλία όταν τα χέρια σας πιάνουν το πινέλο; Υπάρχει κάποιος ήρωας, κάποια σελίδα ή μια λογοτεχνική εικόνα που έγινε κάποτε πίνακας μέσα σας;

Κάθε φορά που διαβάζω ένα βιβλίο που μου κινεί το ενδιαφέρον, σχηματίζονται άπειρες εικόνες μέσα μου που αποθηκεύονται στο υποσυνείδητο. Κάποιες στιγμές, ορισμένες επανέρχονται, συνδυάζονται μεταξύ τους και γίνονται πίνακες. Από μικρή ηλικία ξεχώριζα τους ήρωες που με όλες τις αντιξοότητες της ζωής, πάλευαν με θάρρος και εντιμότητα και αντιτάσσονταν στην “προδιαγεγραμμένη” πορεία που τους επίτασσε η κοινωνία. Πάντα μου ψιθύριζαν και πάντα θα μου ψιθυρίζουν ότι η μεγαλύτερη δύναμη του ανθρώπου κρύβεται στην αγάπη για την ελευθερία, την εσωτερική και την εξωτερική. Η θεματική μου, επομένως, διακατέχεται από την αγάπη στην ελευθερία, και τα φτερά εμφανίζονται συχνά ως στοιχείο της εικόνας.

• Η καθημερινότητα σε αναπηρικό αμαξίδιο είναι μια πραγματικότητα που απαιτεί δύναμη, υπομονή και διαρκή επαναπροσδιορισμό. Όμως η τέχνη δεν γνωρίζει περιορισμούς. Πώς μετασχηματίζετε τις δυσκολίες, τα συναισθήματα και τις εσωτερικές σας διαδρομές σε μια εικαστική γλώσσα που μιλά για τον άνθρωπο, χωρίς να χρειάζεται να εξηγεί τον πόνο;

Το αμαξίδιο υπήρξε και δυνάστης και μεγάλος δάσκαλος.  Πολύ σωστά μιλήσατε για συνεχή επαναπροσδιορισμό. Ο άνθρωπος έχει πάντα την επιλογή, το καλό να το κάνει καλύτερο αλλά και το κακό να το κάνει επίαης όσο το δυνατόν καλύτερο. Είμαι από τη φύση μου πολύ αισιόδοξος άνθρωπος. Η επιλογή μου να εστιάζω στο κάλλος υπήρξε καταπέλτης ώστε να παράγω αντίστοιχες δημιουργίες. Οι πίνακες μου, επομένως, αποτυπώνουν τέτοια θέματα, την ελευθερία, την αυθεντική ομορφιά των προσώπων και της φύσης, την ανεμελιά. Ορίστε, την ανεμελιά που δύσκολα είχα ως παιδί, το πινέλο μου τη χαρίζει άπλετα σε πολλούς χαρακτήρες μου. Επίσης, όπως ανέφερα ήδη, η ελευθερία, ως έννοια, είναι κομβικής σημασίας για μένα. Στερήθηκα πολλές φορές την ελευθερία του σώματός μου αλλά ποτέ την ελευθερία της σκέψης και του πνεύματος μου. Η ελευθερία επικοινωνείται με πολλούς τρόπους, με ένα βλέμμα χαρούμενο που ατενίζει, με στοιχεία όπως πουλιά ή φτερά που ανυψώνουν, με πλάσματα που εκ φύσεως τρέχουν ελεύθερα, όπως τα άλογα.

• Στους καμβάδες σας συναντώνται τα ανθρώπινα συναισθήματα μέσα σε ένα πλαίσιο φαντασιακό και συμβολικό. Αν η χαρά, η μοναξιά, η προσδοκία και η αγάπη είχαν χρώμα, ποιο θα τους χαρίζατε; Και ποιο συναίσθημα δυσκολεύεται περισσότερο να αποκαλυφθεί κάτω από τις στρώσεις της μπογιάς; 

Η χαρά έχει το μπλε χρώμα του καλοκαιρινού ουρανού, η μοναξιά είναι ένα νεφελώδες, σχεδόν γκρίζα, η προσδοκία έχει αποχρώσεις πορτοκαλί με πινελιές κίτρινου και η αγάπη είναι σίγουρα κόκκινη. Το συναίσθημα της πληρότητας δεν το έχω νιώσει ποτέ, πάντα κάτι μου έλειπε και πάντα κάτι αναζητώ, οπότε δυσκολεύομαι να το αποτυπώσω.

• Η συμμετοχή σας σε φιλανθρωπικές εκθέσεις, αλλά και η εικονογράφηση του εγχειριδίου «Χώμα και νερό» για τα παιδιά, φανερώνουν μια τέχνη που δεν κλείνεται στον εαυτό της. Πιστεύετε πως ο καλλιτέχνης έχει χρέος να επιστρέφει στην κοινωνία κάτι από το φως που ο ίδιος δέχεται μέσα από τη δημιουργία;

Ο ζωγράφος είναι ποιητής. Ποιεί, όχι μόνο για τον εαυτό του βεβαίως, αλλά και για να προσφέρει μια μαγιά η οποία θα του επιστρέψει, μέσω της ανατροφοδότησης, καύσιμο να συνεχίσει και ως άνθρωπος και ως καλλιτέχνης. Πόση περισσότερη αξία αποκτά μια δημιουργία όταν κατατίθεται στο πεδίο της επικοινωνίας, ώστε να προβληματίσει, να συζητηθεί και να προκαλέσει συναίσθημα;

• Έχετε δημιουργήσει το λογότυπο για το Κέντρο Εικαστικής Παρέμβασης «ΙΘΑΚΕΣ». Η Ιθάκη, ως σύμβολο, είναι ο τόπος της επιστροφής, αλλά και η διαδρομή προς την αυτογνωσία. Τι σημαίνει για σας η λέξη «επιστροφή» και ποιο είναι το προσωπικό σας ταξίδι μέχρι σήμερα, από το Αγρίνιο των παιδικών σας χρόνων έως τον σημερινό σας καμβά;

Όπως όλοι μας, ακόμα “επιστρέφω” και γώ. Την σκέφτομαι συνέχεια την “Ιθάκη”, αλλά με αφηρημένους όρους. Τη φαντάζομαι περισσότερο ως ένα αίσθημα πληρότητας, και πληρότητα χωρίς αυτογνωσία δεν υφίσταται. Όπως είπα και παραπάνω, αυτό το συναίσθημα δεν το έχω νιώσει ακόμα, οπότε το ταξίδι συνεχίζεται. Η έως τώρα προσωπική μου διαδρομή είναι να ανακαλύπτω συνεχώς τις αλήθειες του εαυτού μου, τα καλά και τα κακά. Έψαχνα, ψάχνω και θα ψάχνω διαφορετικές εκφάνσεις του καλού, και προσπαθώ να το επικοινωνώ μέσω του πινέλου.

• Κοιτάζοντας τη διαδρομή σας από τα εικαστικά εργαστήρια του Αγρινίου έως τις εκθέσεις στην Αθήνα, τι αισθάνεστε πως έχει αλλάξει περισσότερο: η ζωγραφική σας ή ο τρόπος που βλέπετε τον κόσμο; Και ποια είναι η προσδοκία της Έλλης Ζήση για τον επόμενο πίνακα, εκείνον που ακόμη δεν έχει γεννηθεί;

Και τα δύο. Η ζωγραφική και η αντίληψη είναι αλληλένδετα, συγκοινωνούντα δοχεία. Το πινέλο υπακούει στο χέρι που υπακούει στον τρόπο σκέψης, στα βιώματα, παλιά και καινούρια, και στα συναισθήματα του ανθρώπου που είσαι σήμερα. Δεν έχω κάποια συγκεκριμένη προσδοκία. Να με έχει ο Θεός καλά, να συνεχίσω να υπηρετώ την τέχνη μου στο πλαίσιο της αλήθειας μου.

• Κλείνοντας την όμορφη κουβέντα μας τι άλλο θα θέλατε να προσθέσετε;

Να με έχει καλά ο Θεός να συνεχίσω να υπηρετώ την τέχνη μου στο πλαίσιο της αλήθειάς μου.

Εύα Καπελλάκη Κοντού [Εκπαιδευτικός, αρθρογράφος & ραδιοφωνική παραγωγός]