Τι παράγει η Ελλάδα; Το παραγωγικό μοντέλο σε 4 + 1 infographics

Τι νόημα έχει μια συζήτηση για το ελληνικό παραγωγικό μοντέλο για το 82% των νοικοκυριών που δυσκολεύονται να βγάλουν τον μήνα; Κι όμως, πίσω από την ακρίβεια, τον πληθωρισμό, τους χαμηλούς πραγματικούς μισθούς και την υποχώρηση της αγοραστικής δύναμης σε σύγκριση με το 2019, κρύβονται διαρθρωτικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας, που σχετίζονται  και με τη δομή της παραγωγικής δραστηριότητας.

Οι διαδραστικοί πίνακες που ανάρτησε η ιστοσελίδα Greece in Figures, μας δίνουν ένα πανόραμα για το τι παράγει, τι πουλάει, από πού αντλεί προστιθέμενη αξία η Ελλάδα και πώς συγκρίνεται με την υπόλοιπη Ευρώπη. Επιβεβαιώνεται ότι η χώρα μας εξακολουθεί να βασίζεται υπέρμετρα στο εμπόριο, τις μεταφορές τον τουρισμό και την εστίαση και να υστερεί στη βιομηχανία – μεταποίηση, παρά τα βήματα προόδου των τελευταίων χρόνων. Πρόκειται για μια ανισορροπία που έχουν εντοπίσει οικονομικοί αναλυτές, συνδέοντάς την με το χάσμα στην παραγωγικότητα, η οποία παραμένει στο 43% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, σε αξία ανά ώρα εργασίας. Εν τω μεταξύ, σε σύγκριση με την περίοδο πριν την κρίση, η ελληνική παραγωγή σε πραγματικούς όρους (αφαιρώντας την επίδραση του πληθωρισμού) έχει συρρικνωθεί κατά 10%, όπως αναδεικνύει πρόσφατη έρευνα του ΚΕΦΙΜ.

πηγή: Greece in Figures – κλικ στην εικόνα για μεγέθυνση

Πώς διαρθρώνεται το ελληνικό παραγωγικό μοντέλο

Οι πίνακες του Greece in Figures βασίζονται στα τελευταία πλήρη συγκεντρωτικά στοιχεία της Eurostat, από το 2024 και το 2025. Όπως αναφέρεται το 2024 η ελληνική οικονομία παρήγαγε αξία 206 δισ. ευρώ. Παρά τη συρρίκνωσή της η γεωργική παραγωγή στην Ελλάδα εξακολουθεί να έχει μεγαλύτερο μερίδιο στο ΑΕΠ, από ό,τι ο μέσος όρος των χωρών της ΕΕ. Ε. Συγκεκριμένα προηγούμαστε κατά 2,7 ποσοστιαίες μονάδες, με 4,5% έναντι 1,8%

Το μεγαλύτερο χάσμα εντοπίζεται στη βιομηχανική παραγωγή, η οποία αντιστοιχεί μόλις στο 17% του ελληνικού ΑΕΠ, έναντι 25% στην ΕΕ, με την Ελλάδα να υστερεί κατά -7,6 ποσοστιαίες μονάδες.  Αν απομονώσουμε μόνο τη μεταποίηση (αφαιρώντας την ενέργεια, κατασκευές, νερό/απόβλητα και εξορύξεις), έχουμε το 11,7% του ΑΕΠ Αθροιστικά οι κλάδοι του εμπορίου-μεταφορών και καταλυμάτων-εστίασης αντιστοιχούν σε 25,5% του ΑΕΠ, έναντι 18,9% στην ΕΕ – μια διαφορά 6,6 ποσοστιαίων μονάδων. Η μεγάλη διαφορά οφείλεται κυρίως στην εστίαση και τα καταλύματα, που στην Ελλάδα αποτελούν το 7,9% του ΑΕΠ, έναντι 2,9% στην ΕΕ.

Μεταξύ 2009 και 2025, το μερίδιο στην προστιθέμενη αξία αυξήθηκε περισσότερο στον κλάδο «Βιομηχανία (χωρίς κατασκευές)», από 12,6% σε 15,2%. Μειώθηκε περισσότερο στον κλάδο «Δημόσια διοίκηση, εκπαίδευση, υγεία», από 20,9% σε 17,8%. Εντυπωσιακή είναι η πτώση στις κατασκευές. Από 5,4% του ΑΕΠ το 2009, το μερίδιό τους συρρικνώθηκε στο 2,6% το 2025 (-2,8 ποσοστιαίες μονάδες). Όταν η σύγκριση γίνεται με το «ζενίθ» του 2006-2007, όταν οι κατασκευές αποτελούσαν το 8,4% του ΑΕΠ, η πτώση είναι ακόμα βαθύτερη. Η δε παραγωγή του κλάδου είναι 39% χαμηλότερη από το 2009 και 61% χαμηλότερη από το 2006.

Ο ευρύτερος κλάδος «εμπόριο-μεταφορές-τουρισμός-εστίαση» αναπτύχθηκε κατά μία ποσοστιαία μονάδα, φτάνοντας το 25,5%. Αν όμως απομονώσουμε τα καταλύματα και την εστίαση, βλέπουμε εκτίναξη κατά 2,9 ποσοστιαίες μονάδες (από 5% στο 7,9%). Αντιθέτως το εμπόριο συρρικνώθηκε, στο 11,7% από 12,6%.

Μειώνεται το εμπόριο, αυξάνεται ο τουρισμός

Το παραπάνω φαινόμενο σχολιάζει και η έρευνα του ΚΕΦΙΜ για το παραγωγικό μοντέλο, αν και δίνει διαφορετικά ποσοστά.  Όπως αναφέρει, ο κλάδος του εμπορίου, των μεταφορών του καταλύματος και της εστίασης παραμένει ο μεγαλύτερος της ελληνικής οικονομίας, με 20,6% του ΑΕΠ το 2025, από 21,8% το 2009.

Το σύνολο όμως κρύβει τρεις πολύ διαφορετικές διαδρομές. Το κατάλυμα και η εστίαση, δηλαδή ο πυρήνας του τουρισμού, είναι το μόνο κομμάτι που μεγάλωσε: το βάρος του στην προστιθέμενη αξία της χώρας αυξήθηκε κατά περίπου το ήμισυ από το 2009, και από το ένα πέμπτο του κλάδου έφτασε σχεδόν στο ένα τρίτο. Το εμπόριο, λιανικό και χονδρικό, κινήθηκε αντίθετα: έχασε περίπου το ένα έβδομο του βάρους του από το 2009 και περίπου το ένα τρίτο από το 2000, και από το μισό του κλάδου έχει πέσει κάτω μισό.  Οι μεταφορές έμειναν περίπου στη θέση τους, χαμηλότερα από την κορυφή τους πριν από την κρίση.

Ενώ όμως το μερίδιο του ευρύτερου κλάδου «εμπόριο-μεταφορές-τουρισμός» στο ΑΕΠ έχει ανέβει, ο όγκος της παραγωγής έχει μειωθεί κατά 27% σε σύγκριση  με το 2009, μια πτώση σχεδόν τριπλάσια από εκείνη της συνολικής οικονομίας, ενώ η αξία της παραγωγής του σε ευρώ έμεινε στα ίδια επίπεδα. Αφού ο τουρισμός μεγάλωσε, η απώλεια αυτή προέρχεται από το εμπόριο και τις μεταφορές, δηλαδή από τις δραστηριότητες που εξαρτώνται από την εγχώρια κατανάλωση. «Ο μεγαλύτερος κλάδος της οικονομίας είναι, σε πραγματικούς όρους, μικρότερος από ό,τι ήταν ένα τέταρτο του αιώνα πριν, και η σύνθεσή του έχει γυρίσει από την εγχώρια αγορά προς τον τουρισμό. Η ελληνική οικονομία πουλά σήμερα πολύ περισσότερο στους επισκέπτες της και πολύ λιγότερο στους κατοίκους της», τονίζει χαρακτηριστικά η έρευνα του ΚΕΦΙΜ.

Θέσεις εργασίας και προστιθέμενη αξία

Στην Ελλάδα το 36,7% των εργαζομένων απασχολείται σε εμπόριο, μεταφορές τουρισμό και εστίαση, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ. Όμως σε όρους προστιθέμενης αξίας ο κλάδος αντιστοιχεί στο 25,4% του ΑΕΠ.  Η βιομηχανία, απασχολώντας το 9,5% του εργατικού δυναμικού, συνεισφέρει το 14,5% της προστιθέμενης αξίας. Ο κλάδος των ακινήτων (κυρίως τα τεκμαρτά ενοίκια) απασχολεί μόλις το 0,6% του εργατικού δυναμικού, αλλά αντιστοιχεί στο 15,1% της προστιθέμενης αξίας. Η γεωργία δίνει το 4,5% της αξίας και απασχολεί το 9,8% των εργαζομένων.

Παραγωγικότητα

Κάθε εργαζόμενος στην Ελλάδα παράγει 40.000 ευρώ τον χρόνο, έναντι  74.000 ευρώ στην ΕΕ. Ανά ώρα εργασίας η Ελλάδα φτάνει το 43% του επιπέδου της ΕΕ με 19,7 ευρώ, έναντι 45,9 ευρώ. Όπως αναφέρουν οι ερευνητές του Greece in Figures, οι εργαζόμενοι στην Ελλάδα δουλεύουν περισσότερες ώρες, γι’ αυτό το χάσμα είναι μεγαλύτερο ανά ώρα.