Θέμα κρατικοποίησης του ΕΛΓΑ εξετάζει η κυβέρνηση για να βρει πρόσβαση σε κονδύλια στήριξης αποζημιώσεων

Σε Νοµικό Πρόσωπο ∆ηµοσίου ∆ικαίου (ΝΠ∆∆) ίσως µετεξελιχθεί, όπως ακούγεται, µισό αιώνα µετά ο ΕΛΓΑ, ώστε να επιλυθεί νοµοτεχνικά το µεσοπρόθεσµο οικονοµικό αδιέξοδο του Οργανισµού Γεωργικών Ασφαλίσεων και παράλληλα να υλοποιηθεί η δέσµευση του κυβερνητικού επιτελείου περί καθαρής αποζηµίωσης στο 100% επί της ασφαλιζόµενης αξίας.

Από το µακρινό 1988 (1790/1988 ΦΕΚ 134 Α’), ο ΕΛΓΑ αποτελεί οργανισµό κοινής ωφέλειας, που λειτουργεί ως Νοµικό Πρόσωπο Ιδιωτικού ∆ικαίου (ΝΠΙ∆). Ανήκει εξ ολοκλήρου στο Ελληνικό ∆ηµόσιο, εποπτεύεται από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και αποτελεί τον κεντρικό φορέα (υποχρεωτικής) ασφάλισης της γεωργικής παραγωγής στην Ελλάδα. Η λειτουργία του και το θεσµικό πλαίσιο λειτουργίας του επανακαθορίστηκαν µε το Νόµο 3877 τον Σεπτέµβριο του 2010, κάτι µήνες δηλαδή µετά την υπογραφή του πρώτου µνηµονίου (Μάιος 2010).

Εύλογα θα αναρωτηθεί κανείς, που έγκειται το οικονοµικό πρόβληµα σήµερα; Ο ΕΛΓΑ δεν αποτελεί τυπικά ευρωπαϊκή υποχρέωση της χώρας στο πλαίσιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, έχει µία καθαρή πηγή εσόδων και πρακτικά µία µόνο υποχρέωση βάσει του Κανονισµού του έναντι των ασφαλιζοµένων παραγωγών. Επιπλέον δε, αν τα νούµερα δεν βγαίνουν, έχει το δικαίωµα να αναπροσαρµόσει τα ασφάλιστρα για να µένει «στον αφρό». Η απάντηση δίνεται από την σηµαντική αύξηση των εξόδων και τους όρους του πρώτου µνηµονίου, που επέβαλλε σε εποπτευόµενους φορείς (όπως ο ΕΛΓΑ) να τα βγάζουν πέρα οικονοµικά µε τα οργανικά, ετήσια έσοδά τους.

∆ιπλά έξοδα, όµοια έσοδα

Το ουσιαστικό πρόβληµα, λοιπόν, έγκειται στον σχεδόν διπλασιασµό των έκτακτων και τακτικών αποζηµιώσεων που καλείται να καταβάλει ο Ασφαλιστικός Οργανισµός στους παραγωγούς λόγω της κλιµατικής κρίσης την τελευταία (συµπληρωµένη) πενταετία. Σύµφωνα µε τα στοιχεία που έχουν δει κατά καιρούς τα φώτα της δηµοσιότητας, τα έξοδα του ΕΛΓΑ από 150 µε 175 εκατ. ευρώ κατά µέσο όρο την προηγούµενη δεκαετία, εκτοξεύτηκαν σε πάνω από 250 εκατ. ευρώ µεσοσταθµικά ετησίως τα τελευταία πέντε ηµερολογιακά έτη, γεννώντας από το 2020 ένα σκηνικό πίεσης για τα ταµειακά διαθέσιµα του Ασφαλιστικού Οργανισµού.

Σύµφωνα µε µαρτυρίες ανθρώπων που γνωρίζουν πράγµατα και καταστάσεις, οι πρώτες καταστροφές της θεοµηνίας Θάλεια και του Ιανού το 2020, έκρουσαν το καµπανάκι του κινδύνου στις αρµόδιες οικονοµικές υπηρεσίες. Τα υπέρογκα ποσά που απαιτούνταν φαίνεται πως δεν επαρκούσαν. Για να δοθεί άµεσα λύση στο αδιέξοδο, ο κρατικός παράγοντας ήταν πράγµατι διατεθειµένος να δώσει µία βοήθεια στον Ασφαλιστικό Οργανισµό ύψους περίπου 100 εκατ. ευρώ.

«∆έσµιος» του 3877 ο ΕΛΓΑ

Τότε όµως, οι αρµόδιοι στον ΕΛΓΑ αντιλήφθηκαν πως δεν είχαν «εύκολο» τρόπο να εισπράξουν τα χρήµατα, δίχως να κινδυνεύει η χώρα µε µεταχρονολογηµένες και έντοκες επιστροφές των χρηµάτων από τους αγρότες, καθώς για την Ευρώπη τα χρήµατα αυτά θα αποτελούσαν απλώς ακόµη µία  παράνοµη επιδότηση. Επιπλέον δε, λόγω της νοµικής µορφής του ΕΛΓΑ (ΝΠΙ∆), υπήρχε πράγµατι ο κίνδυνος λοιποί ιδιωτικοί ασφαλιστικοί οργανισµοί να κινηθούν δικαστικά ενάντια στον ΕΛΓΑ µιας που … «ιδιώτης» έλαβε κρατικό χρήµα για να αποζηµιώσει ιδιώτες.

Προφανώς τα παραπάνω χρειάζονται αρκετές σελίδες δικηγορικών όρων και περιγραφών για να αποτυπωθούν µε σαφήνεια και 100% «νοµοτυπία», ωστόσο το ζουµί της υπόθεσης έχει ως αναφέρθηκε.

Έχοντας λοιπόν κατά νου την προϊστορία µε τις κινητοποιήσεις αγροτών στις απαρχές της οικονοµικής κρίσης και το γνωστό «πακέτο Χατζηγάκη», όταν από το 2016 βάσει ευρωπαϊκών απαιτήσεων κλήθηκαν εκατοντάδες χιλιάδες αγρότες να «επιστρέψουν» 300 µε 320 εκατ. ευρώ, κανείς υψηλόβαθµος παράγοντας του ΕΛΓΑ (και της κυβέρνησης γενικότερα) δεν ήθελε να βάλει το χέρι στη φωτιά και να διακινδυνέψει εκ νέου περιπέτειες µε προσφυγή από Ευρώπη ή/και ιδιώτες.

Κάπου εδώ έρχεται και «δένει» η  πρώτη παράγραφος (σηµείο δ.) στο άρθρο 7 του Νόµου 3877 µε την  οποία ορίζεται η ετήσια επιχορήγηση από τον τακτικό προϋπολογισµό του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης για την κάλυψη των λειτουργικών δαπανών του Οργανισµού.

Το ύψος της δεν µπορεί να υπερβαίνει το ποσό που αντιστοιχεί στο 20% των πραγµατοποιηθέντων ετήσιων εσόδων του ΕΛΓΑ που προέρχονται από:

•  4% επί της ασφαλιζόµενης αξίας της φυτικής παραγωγής,
•  3% για την ελιά, λόγω της έντονης παρενιαυτοφορίας που παρουσιάζει,
• 0,75% επί της ασφαλιζόµενης αξίας του ζωικού κεφαλαίου,
• 0,5% για τα προϊόντα φυτικής προέλευσης των καλλιεργειών που παράγονται στο σύνολό τους (αµιγώς) και αποκλειστικά σε «ελεγχόµενο περιβάλλον», δηλαδή τα θερµοκήπια και τα φυτά υπό κάλυψη.

Τα χρήµατα αυτά της επιχορήγησης του 20% δεν δίνονται υποχρεωτικά κάθε χρόνο από τον κρατικό παράγοντα, παρά µόνο αν το απαιτήσουν οι συνθήκες και τα ζητήσει ο ΕΛΓΑ.

Άδειασε ο κουμπαράς με τα 300 εκατ. ευρώ επιχορηγήσεων

Επιστρέφοντας στην προ κλιµατικής κρίσης Ελλάδα, την περίοδο 2010 µε 2019, ο Οργανισµός Γεωργικών Ασφαλίσεων δεν είχε ιδιαίτερο οικονοµικό πρόβληµα και όταν είχε, το έλυνε µε τα αποθεµατικά του. Τα έσοδά του ανάλογα την χρονιά διέφεραν αλλά κατά µέσο όρο κινούνταν µεταξύ 135 µε 150 εκατ. ευρώ, στα οποία αν υπολογιστεί για 10 οικονοµικές χρήσεις το 20% της κρατικής επιχορήγησης, προκύπτει ένα σωρευµένο έσοδο της τάξης των 300 εκατ. ευρώ. Το νούµερο µπορεί να µην είναι 100% ακριβές, µιας που τα έσοδα του ΕΛΓΑ προφανώς άλλαζαν σε κάθε οικονοµική χρήση. Σε κάθε περίπτωση, ο «κουµπαράς» διαµορφώθηκε µεταξύ 280 και 320 εκατ. ευρώ.

Με την έλευση του 2020 και την ανεπίσηµη έναρξη των καταστροφικών φαινοµένων, ο Οργανισµός έπρεπε να βρει τρόπο να αυξήσει τα έσοδά του χωρίς να βρεθεί εκτεθειµένος. Εκεί λοιπόν, το ρεπορτάζ της Αgrenda, θέλει να οργανώθηκε ένα ενδιαφέρον «τέχνασµα». Όπως προαναφέρθηκε, ο ΕΛΓΑ την προηγούµενη δεκαετία δεν είχε οικονοµικό πρόβληµα. Γι’ αυτό το λόγο, δεν ζήτησε και δεν εισέπραξε το 20% που δικαιούνταν βάσει πλαισίου λειτουργίας του.

Εκτεθειµένος ο ΕΛΓΑ από φέτος

Ωστόσο, οι ζηµιές του παγετού Άνοιξης 2021, οι κακοκαιρίες του 2020, φυσικά ο Ντάνιελ και ο Ελίας το 2023 αλλά και άλλες ενδιάµεσες θεοµηνίες, κατέστησαν την ενίσχυση του ΕΛΓΑ από τον κρατικό προϋπολογισµό αναγκαία για να µπορεί να αποζηµιώσει τους παραγωγούς ο Οργανισµός. Σε διαφορετική περίπτωση, θα έπρεπε η αξία των πορισµάτων να περικοπεί οριζόντια.  Γι’ αυτό το λόγο, ο ΕΛΓΑ ζήτησε και το Κράτος απέδωσε (σε δόσεις) µεταχρονολογηµένα το «δικαίωµα» του 20% επί των ετήσιων εσόδων της περιόδου 2010-2019, ως επιπλέον πηγή εσόδων. Να σηµειωθεί εδώ πως το Ελληνικό ∆ηµόσιο (για να λάβει ο ΕΛΓΑ την επιχορήγηση) δεν άσκησε το δικαίωµα αρνησικυρίας του (βέτο) για οικονοµικές απαιτήσεις που υπερβαίνουν χρονικά την πενταετία. Με αυτόν τον τρόπο, ο ΕΛΓΑ αποζηµίωνε κανονικά το 2020, το 2021, το 2022, το 2023 και το 2024 παρά το γεγονός ότι τα οργανικά έσοδά του πλέον της ετήσιας επιχορήγησης 20% δεν επαρκούσαν. Μέσα στην προηγούµενη πενταετία λοιπόν, ο ΕΛΓΑ «εξάντλησε» κατά τα φαινόµενα εντός του 2025 το µαξιλάρι αυτό και πλέον είναι και αυτός εκτεθειµένος στα… τερτίπια του καιρού.

Ίσως προεκλογική η αλλαγή µορφής

Αυτός µάλλον είναι στην ουσία και ο βασικός λόγος που δεν περπατάει τόσα χρόνια η αναµόρφωση του Κανονισµού του ΕΛΓΑ ώστε να καλύπτει περισσότερες ζηµιές. Πολύ απλά, η οικονοµική κατάσταση δεν το επιτρέπει και ο ΕΛΓΑ καλείται πρώτα να επιλύσει το πρόβληµα της µεσοπρόθεσµης βιωσιµότητάς του πριν αποζηµιώσει στο 100% αντί για 80% τον οποιοδήποτε παραγωγό. Μάλιστα, κάποιοι σπεύδουν να «βαφτίσουν» µία τέτοια αλλαγή της  νοµικής µορφής του ΕΛΓΑ µέσα στο 2026, ως κίνηση µε άρωµα «προεκλογικό». Από την στιγµή που ο ΕΛΓΑ θα γίνει ΝΠ∆∆, το όριο του 20% της ετήσιας χρηµατοδότησης µπορεί να καταργηθεί και οι κανόνες έκτακτης χρηµατοδότησής του να γίνουν πολύ πιο ελαστικοί. Αυτό θα επέτρεπε για παράδειγµα το να µειωθούν τα ετήσια ασφάλιστρα από τον Μάρτιο του 2027, λίγους µήνες ίσως από τις Εθνικές Εκλογές. Επιπλέον, θα άνοιγε όντως τον δρόµο για ένταξη και λοιπών θεοµηνιών (βροχοπτώσεις καλοκαίρι στους οπωρώνες, παγετός στο προανθικό στάδιο, κτλπ) στο πλαίσιο των επιλέξιµων ζηµιών για τακτική αποζηµίωση.

πηγή: agronews.gr