Σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία των παιδιών από την ακραία ζέστη – Εκατομμύρια τα περιστατικά θερμικού στρες

Ιδιαιτέρως ευάλωτα είναι τα παιδιά απέναντι στην ακραία ζέστη, η οποία συνδέεται με ένα ευρύ φάσμα προβλημάτων υγείας που διαπιστώνονται από τους γιατρούς στα τμήματα επειγόντων περιστατικών των νοσοκομείων – από τα γνωστά κρούσματα αφυδάτωσης και θερμοπληξίας μέχρι δερματικές παθήσεις και τραυματισμούς από τροχαία ατυχήματα.

Στη Μεσόγειο σήμερα σχεδόν ένα στα πέντε παιδιά εκτίθενται σε έναν τουλάχιστον μήνα θερμικού στρες

Τα παραπάνω συμπεριλαμβάνονται στα συμπεράσματα δύο μελετών που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό «Science Advances», σύμφωνα τις οποίες έως και 590 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας έως 9 ετών σε όλο τον κόσμο βιώνουν κάθε χρόνο θερμικό στρες εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι ασθένειες που σχετίζονται με τη ζέστη είναι δύσκολο να καταγραφούν, καθώς στους ιατρικούς φακέλους συνήθως περιγράφεται η πάθηση για την οποία λαμβάνει θεραπεία ο ασθενής, χωρίς να αναφέρεται εάν η ζέστη μπορεί να συνέβαλε στην εμφάνισή της.

Ακραία ζέστη: Η έρευνα

Έρευνα του Πανεπιστημίου Northwestern υιοθέτησε μια καινοτόμο προσέγγιση, εμπνευσμένη από μεθόδους που χρησιμοποιούνται στην έρευνα γονιδιωματικής. Οι ερευνητές μελέτησαν 1.803 διαγνώσεις σε σχεδόν ένα εκατομμύριο επισκέψεις σε Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών και μονάδες επείγουσας φροντίδας στο Σικάγο, την περίοδο 2011-2023. Κατά το χρονικό αυτό διάστημα υπήρξαν 100 μέρες ακραίας ζέστης (με θερμοκρασίες 33,7°C και άνω).

Κατά την ανάλυση εντοπίστηκαν 33 διαγνώσεις που συνδέονται με την έκθεση σε ακραία ζέστη, πολλές από τις οποίες ήταν απρόσμενες ή έχουν μελετηθεί ελάχιστα. Μεταξύ των διαγνώσεων που συνδέθηκαν με τη ζέστη περιλαμβάνονταν δερματικά εξανθήματα και οιδήματα, οξεία νεφρική ανεπάρκεια, πολλαπλή σκλήρυνση, ψυχικές και συμπεριφορικές διαταραχές, τσιμπήματα και δήγματα εντόμων, τροχαία ατυχήματα, ακόμα επιθετική συμπεριφορά και τραυματισμοί που σχετίζονται με πυροβόλα όπλα.

Χάρτης που αποτυπώνει τον αριθμό των παιδιών που επηρεάζονται από θερμικό στρες παγκοσμίως (Credit: PIETROIUSTI ET AL. 2026)

«Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι όταν οι άνθρωποι εκτίθενται σε ακραία ζέστη, συχνά εμφανίζουν πιο επιθετική συμπεριφορά, επομένως αυτό μπορεί να αποτελεί έναν παράγοντα που συμβάλλει στα ευρήματα», επισημαίνει ένας από τους συγγραφείς της μελέτης, ο Ντάνιελ Χόρτον, αναπληρωτής καθηγητής Επιστημών της Γης, του Περιβάλλοντος και των Πλανητών στο πανεπιστήμιο Northwestern.

Και προσθέτει: «Όταν κάνει πολλή ζέστη, το σώμα βρίσκεται υπό στρες, αλλά και το μυαλό. Αυτό μπορεί να αποσπά την προσοχή ή να αυξάνει την ευερεθιστότητα, γεγονός που ενδέχεται να οδηγεί σε περισσότερα ατυχήματα».

Τα ευρήματα της μελέτης υποδηλώνουν ότι οι προσπάθειες προετοιμασίας απέναντι στην κλιματική αλλαγή ίσως χρειάζεται να έχουν πολλές διαφορετικές μορφές και να λαμβάνουν υπόψη ένα ευρύτερο φάσμα επιπτώσεων στην υγεία από εκείνο που αναγνωρίζεται σήμερα, σημειώνουν οι συγγραφείς.

Θερμική καταπόνηση εκατομμυρίων παιδιών

Σε δεύτερη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο ίδιο περιοδικό υπολογίστηκε ότι έως και 560 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας έως 9 ετών παγκοσμίως, δηλαδή το 43% όλων των παιδιών αυτής της ηλικιακής ομάδας, βιώνουν κάθε χρόνο τουλάχιστον έναν μήνα (30 ή περισσότερες ημέρες) θερμικής καταπόνησης εξαιτίας της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής.

Η μελέτη εστιάζει στην υγρή ζέστη (συνδυασμό υψηλής θερμοκρασίας και υψηλής υγρασίας), η οποία θεωρείται πιο επικίνδυνη από την ξηρή, καθώς η υψηλή υγρασία δυσχεραίνει την εξάτμιση του ιδρώτα και, επομένως, την ικανότητα του οργανισμού να αποβάλλει θερμότητα και να δροσίζεται. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνα επίπεδα θερμικού στρες.

Τα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στην ακραία ζέστη, καθώς το σώμα τους θερμαίνεται ταχύτερα από εκείνο των ενηλίκων, ο μηχανισμός εφίδρωσης δεν είναι εξίσου αποτελεσματικός και εξαρτώνται από τη φροντίδα των ενηλίκων για την προστασία τους. Η υπερθέρμανση μπορεί να προκαλέσει σοβαρούς κινδύνους για την υγεία, όπως αφυδάτωση και επικίνδυνη θερμοπληξία, ενώ μπορεί επίσης να επηρεάσει τη μάθηση και τη γνωστική ανάπτυξη.

Η κλιματική αλλαγή έχει σχεδόν τριπλασιάσει τον αριθμό των παιδιών που εκτίθενται παγκοσμίως σε συνολικά τουλάχιστον πέντε μήνες, ή 150 ημέρες, θερμικού στρες. Σε έναν κόσμο χωρίς κλιματική αλλαγή, ο αριθμός αυτός θα ανερχόταν σε 120 εκατομμύρια παιδιά, δηλαδή στο 9% των παιδιών. Σήμερα, ωστόσο, φτάνει τα 350 εκατομμύρια, ή το 27%.

Η διεθνής ομάδα ερευνητών, με επικεφαλής το «Vrije Universiteit Brussel», εντόπισε ότι η έκθεση των παιδιών στην ακραία ζέστη είναι μεγαλύτερη από την αντίστοιχη οποιασδήποτε άλλης ηλικιακής ομάδας και σχεδόν τριπλάσια σε σύγκριση με τα 190 εκατομμύρια άτομα ηλικίας 60 έως 69 ετών, που αντιμετωπίζουν την ίδια πρόσθετη απειλή για την υγεία τους. Τα παιδιά, επομένως, ήδη εκτίθενται δυσανάλογα σε επικίνδυνες συνθήκες υγρής ζέστης που προκαλούνται από την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, ενώ η έκθεσή τους αναμένεται να αυξηθεί περαιτέρω όσο η θερμοκρασία του πλανήτη συνεχίζει να ανεβαίνει.

Σύμφωνα με τα προβλεπόμενα σενάρια κλιματικής αλλαγής για υπερθέρμανση του πλανήτη κατά 1,5 βαθμούς Κελσίου και 2 βαθμούς Κελσίου, ο αριθμός των παιδιών ηλικίας έως 9 ετών που θα εκτίθενται σε τουλάχιστον έναν μήνα επικίνδυνης ζέστης αναμένεται να αυξηθεί σε 620 εκατομμύρια (49% των παιδιών) στο σενάριο του 1,5°C και σε 650 εκατομμύρια (59%) στο σενάριο των 2°C.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, στη Μεσόγειο σήμερα 13,2 εκατομμύρια παιδιά (το 19% των παιδιών) εκτίθενται σε έναν τουλάχιστον μήνα θερμικού στρες και ο αριθμός αυτός αναμένεται να φτάσει τα 15,8 εκατομμύρια (26%) στο σενάριο της αύξησης της θερμοκρασίας κατά 1,5 βαθμούς Κελσίου και σε 21,1 εκατομμύρια παιδιά (40%) στο σενάριο των 2 βαθμών Κελσίου.

Οι αυξήσεις στην υγρή ζέστη καταγράφονται στις τροπικές περιοχές και στις φτωχότερες χώρες, όπου ο πληθυσμός είναι νεώτερος και, κατά συνέπεια, επηρεάζεται μεγαλύτερος αριθμός παιδιών. Η νότια και νοτιοανατολική Ασία και η δυτική Αφρική είναι οι περιοχές με τον μεγαλύτερο αριθμό παιδιών που εκτίθενται σήμερα σε επικίνδυνο θερμικό στρες.