Σιωπηλός εφιάλτης στην αγορά εργασίας: Πώς η ΑΙ χτίζει «τείχος» προσλήψεων για τη νέα γενιά

Από τα τέλη του 2022, όταν το ChatGPT εισέβαλε απότομα στην καθημερινότητά μας, οι «Κασσάνδρες» προειδοποιούσαν για μια επικείμενη εργασιακή αποκάλυψη. Μέχρι πρότινος, οι φόβοι αυτοί έμοιαζαν υπερβολικοί, καθώς η νέα τεχνολογία δεν είχε οδηγήσει σε μαζικές απολύσεις.

Όμως, σημειώνουν οι Financial Times, το 2026 φαίνεται πως αποτελεί τη χρονιά καμπής. Η αγορά εργασίας αναδιαμορφώνεται πλέον με βίαιο και εξαιρετικά ορατό τρόπο, σημαίνοντας κόκκινο συναγερμό, ειδικά για τους νέους πτυχιούχους που βλέπουν τις πόρτες των παραδοσιακά «ασφαλών» επαγγελμάτων να κλείνουν ερμητικά.

Η κεντρική ανησυχία που πλανάται πάνω από την παγκόσμια οικονομία είναι ότι οι κυβερνήσεις, στην προσπάθειά τους να κερδίσουν την κούρσα της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ), έχουν αφήσει εντελώς απροστάτευτους αυτούς που υφίστανται τις συνέπειες της μετάβασης.

Ο «σιωπηλός» αποκλεισμός των νέων πτυχιούχων

Το πρόβλημα δεν εντοπίζεται απαραίτητα σε θεαματικές, μαζικές απολύσεις, αλλά σε κάτι πιο ύπουλο: στο «πάγωμα» των νέων προσλήψεων. Η Μόλι Κίντερ, ανώτερη ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Brookings, εκφράζει την έντονη ανησυχία της: «Είναι ξεκάθαρη και δεδηλωμένη πρόθεση των εργοδοτών και των επενδυτών να αναπτύξουν το ΑΙ για να δημιουργήσουν αποδοτικότητα, με στόχο, σε πολλές περιπτώσεις, τη μείωση του εργατικού κόστους». Η ίδια προειδοποιεί ότι υποτιμάται ο μεσοπρόθεσμος και μακροπρόθεσμος αντίκτυπος αυτού του μετασχηματισμού.

Κόκκινος συναγερμός για τους νέους πτυχιούχους, καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη «παγώνει» αθόρυβα τις νέες προσλήψεις

Η κατάσταση είναι ήδη κρίσιμη. Ολοένα και περισσότερες αναλύσεις, όπως αυτές της McKinsey στο Ηνωμένο Βασίλειο που επικαλείται η ανώτερη σύμβουλος Τέρα Άλας, δείχνουν ένα «σαφές μοτίβο» απότομης μείωσης των αγγελιών εργασίας σε επαγγέλματα που είναι περισσότερο εκτεθειμένα στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Ακόμα κι αν οι εταιρείες δεν έχουν απολύσει το υπάρχον προσωπικό, η λογική έχει αλλάξει ριζικά. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, σε πολλές ομάδες το ΑΙ μπορεί να μην κάνει όλη τη δουλειά ενός ανθρώπου, αλλά ένας μάνατζερ μπορεί πλέον να φτιάξει ένα «bot» που θα κάνει αρκετή από τη δουλειά 5 ανθρώπων, ώστε να μην χρειαστεί ποτέ να προσληφθεί ένας 6ος.

Το τέλειο άλλοθι για την εταιρική στασιμότητα

Βέβαια, η ανεργία των πτυχιούχων δεν οφείλεται αποκλειστικά στα ρομπότ. Ο Μπεν Μέι, διευθυντής παγκόσμιας μακροοικονομικής έρευνας στην Oxford Economics, επισημαίνει ότι η τρέχουσα αύξηση της ανεργίας των νέων σε ΗΠΑ και Ευρώπη αντανακλά κυρίως μια ευρύτερη ύφεση στις προσλήψεις. Αυτή επιδεινώνεται από τις απρόβλεπτες πολιτικές της κυβέρνησης Τραμπ, την αύξηση της φορολογίας μισθωτών υπηρεσιών στο Ηνωμένο Βασίλειο και την υπερπροσφορά πτυχιούχων στην Ευρωζώνη.

Πολλοί κολοσσοί, μάλιστα, χρησιμοποιούν το ΑΙ ως το τέλειο επικοινωνιακό «άλλοθι». Συνδέουν τις περικοπές τους με την Τεχνητή Νοημοσύνη επειδή αυτό περνάει ένα «πιο θετικό μήνυμα στους επενδυτές», κρύβοντας κάτω από το χαλί την αδύναμη ζήτηση ή τις λανθασμένες προσλήψεις του παρελθόντος. Ωστόσο, στους τομείς της τεχνολογίας, των χρηματοοικονομικών και της εξυπηρέτησης πελατών, το χτύπημα του ΑΙ είναι απολύτως πραγματικό.

Η άλλη όψη: Τέλος στη «βαρετή» δουλειά

Παρά τον συναγερμό, υπάρχει και η θετική όψη, κυρίως για όσους βρίσκονται ήδη μέσα στην αγορά εργασίας. Ο Στέφανο Σκαρπέτα, διευθυντής απασχόλησης του ΟΟΣΑ, παρατηρεί ότι μικρομεσαίες επιχειρήσεις που υιοθέτησαν τη Generative AI δεν προχώρησαν σε απολύσεις. Αντιθέτως, κατάφεραν να αναπτυχθούν, να μειώσουν τον φόρτο εργασίας και να περιορίσουν την εξάρτησή τους από εξωτερικούς συμβούλους.

Αυτό επιβεβαιώνει και ο νομπελίστας καθηγητής του LSE, Σερ Κρίστοφερ Πισσαρίδης, σημειώνοντας πως οι εργαζόμενοι είναι γενικά πολύ χαρούμενοι με το ΑΙ, καθώς τους απαλλάσσει από το «βαρετό κομμάτι της δουλειάς τους».

Μια πολιτική ωρολογιακή βόμβα

Παρ’ όλα αυτά, το μέλλον όσων τώρα εισέρχονται στον στίβο παραμένει ζοφερό. Το 2026 αναδεικνύεται στο έτος που η απόγνωση των νέων πτυχιούχων μπορεί να μετατραπεί σε πολιτική ωρολογιακή βόμβα.

Ο κ. Πισσαρίδης εφιστά την προσοχή σε μια κρίσιμη κοινωνική διαφορά σε σχέση με το παρελθόν: Σε αντίθεση με τα προηγούμενα κύματα αυτοματοποίησης που κατέστρεψαν θέσεις εργασίας στη μεταποίηση, τώρα το χτύπημα αφορά πτυχιούχους. Πρόκειται για τα παιδιά ανθρώπων της μεσαίας τάξης που ανήκαν σε σταθερά επαγγέλματα σε όλη τους τη ζωή. Λόγω αυτού, το πρόβλημα θα γίνει πολύ πιο ορατό, τόσο κοινωνικά όσο και πολιτικά.

Η τραγική ειρωνεία είναι ότι αυτοί οι νέοι άνθρωποι έκαναν «όλα όσα τους είπαν» για να εξασφαλίσουν οικονομική σταθερότητα, μόνο και μόνο για να ανακαλύψουν ότι τα επαγγέλματα που επέλεξαν είναι πλέον τα πιο ευάλωτα. Αν η πολιτική ηγεσία δεν κατανοήσει άμεσα την ανάγκη για μαζική επανεκπαίδευση —ιδίως στην καλλιέργεια της κριτικής σκέψης που απαιτείται για να εντοπίζονται οι «παραισθήσεις» της Τεχνητής Νοημοσύνης— και δεν προχωρήσει σε ριζική επανεφεύρεση των επαγγελματικών μονοπατιών, η γενιά αυτή κινδυνεύει να μείνει οριστικά στο περιθώριο της αγοράς εργασίας.