Σε δύσκολη καμπή η ελληνική γεωργία, με το 20% των αγροτών να γράφει ζημιές και το 50% χωρίς κέρδος

Στο όριο βιωσιµότητας βρίσκονται οι µισές ελληνικές εκµεταλλεύσεις ενώ µία στις πέντε γράφει ζηµιές. Την ίδια ώρα, το 65% των αγροτών ενδέχεται να είναι στη σύνταξη σε λίγα χρόνια και κινδυνεύει να χάσει το 50% τουλάχιστον των επιδοτήσεών τους στην ερχόµενη ΚΑΠ.

Τα παραπάνω δεδοµένα φιλοξενούνται σε έκθεση της Κοµισιόν µε θέµα «Καλύτερη στόχευση των επιδοτήσεων της ΚΑΠ» στα πλαίσια του σχεδιασµού της νέας προγραµµατικής περιόδου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ως στόχο να πείσει τα κράτη-µέλη ότι δεν πρέπει να φτιάξουν οριζόντιες επιδοτήσεις, αλλά να στοχεύσουν τα κονδύλια τους σε συγκεκριµένες οµάδες που πράγµατι τις έχουν ανάγκη.

Η βιωσιµότητα στην Ελλάδα

Για τις ανάγκες της έκθεσης, η Κοµισιόν χώρισε τις εκµεταλλεύσεις σε τέσσερις κατηγορίες οικονοµικής βιωσιµότητας, µε βάση το καθαρό εισόδηµα της εκµετάλλευσης σε σχέση µε τα κόστη:

Οµάδα 1 (πλήρως βιώσιµη) 34% των ελληνικών εκµεταλλεύσεων: Οι εκµεταλλεύσεις αυτές βγάζουν αρκετά για να καλύψουν όλα τα έξοδα, ακόµα και την αξία της δικής τους δουλειάς, της γης και του εξοπλισµού τους. Μπορούν να λειτουργούν άνετα, να αποταµιεύουν και να επενδύουν.
Οµάδα 2 (στο όριο βιωσιµότητας) 47% των ελληνικών εκµεταλλεύσεων: Οι εκµεταλλεύσεις αυτές βγάζουν χρήµατα, αλλά όχι αρκετά για να καλύψουν την αξία της δικής τους δουλειάς, της γης και του εξοπλισµού τους. Μπορούν να λειτουργούν, αλλά έχουν περιορισµένο περιθώριο ανάπτυξης και ίσως χρειάζονται βοήθεια για να γίνουν πιο δυνατές.
Οµάδα 3 (µη βιώσιµη): Έχουν ζηµίες, αλλά θα µπορούσαν να βγάλουν θετικό εισόδηµα αν καθυστερήσουν την απόσβεση του εξοπλισµού ή άλλες λογιστικές υποχρεώσεις. Χρειάζονται στοχευµένη στήριξη για να µην χειροτερέψουν.
Οµάδα 4 (χωρίς προοπτικές): Έχουν σοβαρές ζηµίες και δεν υπάρχει προοπτική θετικού εισοδήµατος, ακόµα κι αν καθυστερήσουν την απόσβεση. Είναι οι πιο ευάλωτες εκµεταλλεύσεις και χρειάζονται άµεση βοήθεια για να επιβιώσουν και να βελτιώσουν τη βιωσιµότητά τους.
Συνολικά, το 81% θεωρείται έως ένα βαθµό βιώσιµο», ενώ το 19% καταγράφει ζηµίες (Οµάδες 3 και 4), ποσοστό υψηλότερο από τον µέσο όρο της ΕΕ (87% βιώσιµες εκµεταλλεύσεις).

Οι όροι βιωσιµότητας και πώς αυτοί θα καθορίσουν τις επιδοτήσεις

Οι όροι βιωσιµότητας που παρουσίασε η ΕΕ βασίζονται στο δόγµα της νέας ΚΑΠ περί «ειδικής στόχευσης των επιδοτήσεων». «Η διαφοροποίηση της στήριξης βρίσκεται στον πυρήνα του νέου µοντέλου, επιτρέποντας µια πιο δίκαιη κατανοµή της ενίσχυσης εισοδήµατος και βελτιωµένο στοχευµένο σχεδιασµό, αυξάνοντας έτσι την αποτελεσµατικότητα της δηµόσιας στήριξης και αντιµετωπίζοντας τις συγκεκριµένες προκλήσεις που αντιµετωπίζουν διαφορετικοί τύποι γεωργικών εκµεταλλεύσεων», αναφέρουν συγκεκριµένα οι ευρωπαϊκές αρχές στην έκθεσή τους και συνεχίζουν: «Ιδιαίτερα, η προτεινόµενη ΚΑΠ διευκολύνει τα κράτη µέλη να ανακατανείµουν τη στήριξη προς όφελος των µικρών και µεσαίων γεωργικών εκµεταλλεύσεων και συγκεκριµένων οµάδων αγροτών ή εκµεταλλεύσεων, όπως εκείνες σε περιοχές µε φυσικές ή άλλες ειδικές προκλήσεις, νέοι αγρότες, µεικτές εκµεταλλεύσεις (δηλαδή καλλιέργεια φυτών και εκτροφή ζώων), γυναίκες αγρότισσες και οικογενειακές εκµεταλλεύσεις, σύµφωνα µε τις ειδικές τους ανάγκες».

Τι σηµαίνουν τα παραπάνω για την Ελλάδα:

Πρώτον: Θα πρέπει οι ελληνικές αρχές να ορίσουν τον «ενεργό αγρότη» µε τρόπο που θα εξασφαλίζει ότι δεν θα υπάρχουν διαρροές σε πρόσωπα που δεν παράγουν τίποτα. Αυτή τη φορά µοιάζει βέβαιο ότι θα µπουν κριτήρια αγροτικού εισοδήµατος που θα βασίζονται σε παραστατικά.
∆εύτερον: Θα πρέπει να στοχεύσει η χώρα µας τη «φθίνουσα εισοδηµατική στήριξη», δηλαδή το νέο τσεκ που ενσωµατώνει µαζί την αναδιανεµητική και το πριµ νεαρών αγροτών, σε αυτούς που πράγµατι το έχουν ανάγκη. Ένας δείκτης βιωσιµότητας και αγροτικού εισοδήµατος εδώ µπορεί να παίξει ρόλο όσον αφορά την προσαύξηση της επιδότησης σε ειδικές κατηγορίες αγροτών. Παράλληλα έχουν υπάρξει διάφορες «ιδέες» όπως η πριµοδότηση κυρίως των κατ’ επάγγελµα αγροτών. Εν ολίγοις θα υπάρχει ένα βασικό τσεκ που θα είναι οριζόντιο και µετά θα προσαυξάνεται η επιδότηση για διάφορες κατηγορίες π.χ: Μικρές εκµεταλλεύσεις, κατ’ επάγγελµα αγρότες, νέοι αγρότες κ.λπ.
Μικρότερο το εισόδηµα στα ορεινά

Στις περιοχές µε φυσικούς περιορισµούς (ANC), όπου περιλαµβάνονται και πολλές ορεινές ελληνικές ζώνες, το εισόδηµα είναι χαµηλότερο από τον ήδη περιορισµένο ευρωπαϊκό µέσο όρο των 26.200 ευρώ ανά εργαζόµενο. Η διάµεσος για την Ελλάδα εκτιµάται περίπου στις 15.000–18.000 ευρώ, µε σχετικά περιορισµένη διασπορά σε σύγκριση µε χώρες που εµφανίζουν πολύ µεγάλες αποκλίσεις. Η εικόνα δείχνει συµπιεσµένα εισοδήµατα, χωρίς όµως ακραίες ανισότητες.

Για τους νέους αγρότες (κάτω των 40 ετών), η Ελλάδα βρίσκεται κοντά στον ευρωπαϊκό µέσο όρο ως προς τη συµµετοχή τους στο σύνολο των εκµεταλλεύσεων (περίπου 5–6% για τους κάτω των 35 ετών το 2020). Το µέσο εισόδηµά τους διαµορφώνεται περίπου στις 20.000–22.000 ευρώ ανά εργαζόµενο. Σε αντίθεση µε ορισµένες χώρες της ανατολικής Ευρώπης, δεν παρατηρείται στην Ελλάδα έντονη εισοδηµατική υστέρηση των νέων σε σχέση µε τους µεγαλύτερους παραγωγούς, αλλά το συνολικό επίπεδο εισοδήµατος παραµένει χαµηλό.

Οι µικτές εκµεταλλεύσεις (συνδυασµός αροτραίων καλλιεργειών και κτηνοτροφίας βοσκής) εµφανίζουν στην Ελλάδα διάµεσο εισόδηµα περίπου 12.000–18.000 ευρώ ανά εργαζόµενο, µε µέτρια διακύµανση. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο πρόκειται για την κατηγορία µε τη χαµηλότερη αναλογία πλήρως βιώσιµων εκµεταλλεύσεων (µόλις 22%), και η ελληνική περίπτωση κινείται στο ίδιο γενικό πλαίσιο περιορισµένης κερδοφορίας.

Στις γυναίκες αγρότισσες, η Ελλάδα παρουσιάζει σχετικά υψηλή συµµετοχή – περίπου 30–32% των εκµεταλλεύσεων διοικούνται από γυναίκες, ποσοστό κοντά ή και ελαφρώς πάνω από τον µέσο όρο της ΕΕ. Ωστόσο, το µέσο εισόδηµα των γυναικών παραγωγών εκτιµάται περίπου στις 15.000–18.000 ευρώ ανά εργαζόµενο, δηλαδή χαµηλότερα από τον ευρωπαϊκό µέσο όρο για τις γυναίκες (21.300 ευρώ) και σηµαντικά χαµηλότερα από το αντίστοιχο των ανδρών.

Οι συνταξιούχοι θα χάσουν το 50% των επιδοτήσεων

Συνολικά από τις 530.000 εκµεταλλεύσεις στη χώρα µας, από 55-64 ετών είναι 146.840 αγρότες και άνω των 65 ετών 196.890 αγρότες µε βάση τα στοιχεία για το 2020 που φιλοξενούνται στην έκθεση. Αυτό σηµαίνει πως έως το 2032 ένα πολύ µεγάλο ποσοστό του αγροτικού δυναµικού θα επηρεαστεί από την πρόταση της Κοµισιόν που λέει ότι οι συνταξιούχοι αγρότες δεν θα µπορούν να πληρώνονται τσεκ.

Τι σηµαίνει ακριβώς η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Στον Κανονισµό της ΚΑΠ µετά το 2027, αναφέρονται στο Άρθρο 6 µε τίτλο «Φθίνουσα εκταρική ενίσχυση εισοδήµατος» τα εξής:

«Τα κράτη µέλη διασφαλίζουν ότι το αργότερο έως το 2032 οι αιτούντες που συµπληρώνουν την ηλικία συνταξιοδότησης, η οποία καθορίζεται από την εθνική νοµοθεσία, και οι οποίοι λαµβάνουν σύνταξη γήρατος, δεν λαµβάνουν πλέον στήριξη βάσει του παρόντος άρθρου».

Άρα λοιπόν γίνονται σαφή τα εξής:

Πρώτον, δεν αποκλείονται αυτόµατα όσοι φτάσουν την ηλικία των 67 ετών στην Ελλάδα, αλλά όσοι ταυτόχρονα λαµβάνουν σύνταξη γήρατος. ∆ηλαδή, θα υπάρχει το δίληµµα επιδότηση ή σύνταξη.
∆εύτερον, ο αποκλεισµός φαίνεται να αφορά αποκλειστικά τη «Φθίνουσα εκταρική ενίσχυση εισοδήµατο», δηλαδή τη νέα ενιαία επιδότηση (τσεκ) που ενσωµατώνει µέσα και την αναδιανεµητική. Aυτό σηµαίνει πως θα µπορούν να λαµβάνουν συνδεδεµένες και να συµµετέχουν σε αγροπεριβαλλοντικά προγράµµατα.
Για την εξισωτική αποζηµίωση δεν γίνεται σαφές στα κείµενα της νέας ΚΑΠ αν θα υπάρξει αποκλεισµός. Σηµειώνεται ωστόσο πως στην Ελλάδα, η εξισωτική αποζηµίωση δεν παρέχεται σε όσους είναι άνω των 67 ετών και λαµβάνουν σύνταξη, µε βάση το θεσµικό πλαίσιο που ισχύει την τρέχουσα περίοδο.

Οι αντιδράσεις που έχει ξεσηκώσει η πρόταση της Κοµισιόν, είχαν αρχικά πάνω από άλλο ως κύριο αντικείµενο τον προϋπολογισµό και την αλλαγµένη δοµή, µε την ενοποίηση των δύο Πυλώνων. Από εκεί και πέρα έχουν ακουστεί κάποιες πρώτες φωνές από την Ευρωβουλή για το ζήτηµα των συνταξιούχων, µε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή πάντως να φαίνεται να έχει κάνει πολύ συνειδητά αυτή την επιλογή. Το να υπάρξει πλήρης απαλοιφή της επίµαχης διάταξης µοιάζει απίθανο. Ωστόσο δεν αποκλείεται µία τροποποίηση, είτε µεταθέτοντας χρονικά την κατάργηση, είτε απλά µειώνοντας το τσεκ κατά κάποιο ποσοστό για τους συνταξιούχους. Παράλληλα ακούγονται ενδοκοινοτικά και προτάσεις για εξαίρεση των χαµηλοσυνταξιούχων από τον αποκλεισµό του τσεκ.

Agronews.gr