Politico για τη Σύνοδο Κορυφής: Η Ευρώπη πέρασε τον μεταπολεμικό της Ρουβίκωνα

“Δεν υπάρχει πλέον γυρισμός”. Αυτό ήταν το μήνυμα που εξέπεμψαν οι Ευρωπαίοι ηγέτες που συγκεντρώθηκαν χθες στις Βρυξέλλες, αναφέρει σε ανάλυσή του το Politico, σχολιάζοντας την έκτακτη Σύνοδο Κορυφής.

Και παρά το γεγονός ότι η Σύνοδος που συγκλήθηκε ως απάντηση στις απειλές Τραμπ για τη Γροιλανδία εξελίχθηκε τελικά σε κάτι λιγότερο δραματικό (καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος είχε κάνει βήματα πίσω 24 ώρες νωρίτερα στο Νταβός), η σιωπηρή συνειδητοποίηση ότι η Ευρώπη διέβη τον μεταπολεμικό της Ρουβίκωνα ήταν αναμφισβήτητα το μήνυμα της ημέρας, αναφέρει επίσης το δημοσίευμα.

Ο Εμανουέλ Μακρόν και ο Φρίντριχ Μερτς, οι δύο ισχυρότεροι ηγέτες της Ε.Ε., οι οποίοι το τελευταίο διάστημα δεν βρίσκονται σε πλήρη σύμπνοια, εμφανίστηκαν ενωμένοι στην προειδοποίηση ότι η διατλαντική κρίση έχει εξωθήσει το μπλοκ σε μια σκληρή νέα πραγματικότητα, στην οποία οφείλει να αγκαλιάσει την ανεξαρτησία της.

«Γνωρίζουμε ότι πρέπει να εργαστούμε ως μια ανεξάρτητη Ευρώπη», δήλωσε χαρακτηριστικά στους δημοσιογράφους η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στο τέλος της πεντάωρης συνεδρίασης.

Και παρότι, σε αντίθεση με πρόσφατες Συνόδους Κορυφής, δεν κατεγράφησαν υψηλοί τόνοι, αντιπαραθέσεις, ούτε καν αποφάσεις, η συνάντηση κατέστησε κάτι ξεκάθαρο σε όλους, σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες και έναν αξιωματούχο που μίλησαν στο Politico υπό καθεστώς ανωνυμίας. Πρόκειται για τη σιωπηρή κατανόηση ότι έχει επέλθει ρήξη ανάμεσα στην παλιά τάξη πραγμάτων και τη νέα, ανάμεσα στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε η Δύση από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και σε ό,τι πρόκειται να ακολουθήσει.

Αν και η στροφή προς την ανεξαρτησία ωρίμαζε –θεωρητικά τουλάχιστον– εδώ και χρόνια, από τότε που ο Τραμπ μπήκε για πρώτη φορά στον Λευκό Οίκο, το 2017, οι πρωτοφανείς απειλές του για τη Γροιλανδία λειτούργησαν σαν «καμπανάκι κινδύνου», αναγκάζοντας τους Ευρωπαίους ηγέτες να προχωρήσουν σε κινήσεις που θα θεωρούνταν αδιανόητες ακόμη και πριν από λίγους μήνες, όπως ανέφεραν οι ίδιες πηγές.

«Αυτή η στιγμή σηματοδοτεί έναν Ρουβίκωνα», δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης της Ε.Ε. από χώρα της ανατολικής πτέρυγας, με γνώση των συζητήσεων μεταξύ των ηγετών. «Είναι μια θεραπεία-σοκ. Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιστρέψει σε αυτό που ήταν πριν. Το λένε (οι ηγέτες) αυτό εδώ και ημέρες». Το πώς ακριβώς θα μοιάζει αυτός ο νέος δρόμος είναι (ως είθισται) ένα ζήτημα που πρέπει να συζητηθεί μελλοντικά.

Ωστόσο, τις τελευταίες ημέρες υπήρξαν ενδείξεις για την κατεύθυνση που μπορεί να λάβει. Η αρχική αντίδραση των ηγετών της Ε.Ε. στην κρίση της Γροιλανδίας (συμπεριλαμβανομένης της αναστολής μιας εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ, της αποστολής στρατευμάτων στη Γροιλανδία και των απειλών για εκτεταμένα εμπορικά αντίποινα κατά των Ηνωμένων Πολιτειών) έδωσε μια πρώτη γεύση του τι μπορεί να έπεται, σημειώνει το Politico.

Όλα, ταυτόχρονα

Σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις, αλλά και δημόσια, οι ηγέτες υπογράμμιζαν ότι η ταχεία και ενιαία αντίδραση των τελευταίων εβδομάδων δεν μπορεί να αποτελέσει μια μεμονωμένη εξαίρεση. Αντιθέτως, θα πρέπει να καθορίσει την προσέγγιση της Ε.Ε. σχεδόν σε κάθε τομέα. «Δεν μπορεί να αφορά μόνο την ενεργειακή ασφάλεια ή την άμυνα, δεν μπορεί να περιορίζεται στην οικονομική ισχύ ή την εμπορική εξάρτηση, πρέπει να αφορά τα πάντα, ταυτόχρονα», ανέφερε ένας από τους διπλωμάτες. Κεντρικό χαρακτηριστικό της νέας ευρωπαϊκής αναζήτησης για ανεξαρτησία είναι η ενότητα σε βαθμό που διαχρονικά έλειπε από το μπλοκ.

Για τις χώρες της ανατολικής πτέρυγας, η γεωγραφική τους θέση –στον «δρόμο» μιας επεκτατικής Ρωσίας– έχει επί μακρόν καθιερώσει μια σχεδόν δογματική πίστη στο ΝΑΤΟ, στο οποίο μια αξιόπιστη Αμερική διέθετε τη μεγαλύτερη στρατιωτική ισχύ και εγγυόταν την άμυνα όλων των υπολοίπων μελών, καθώς και την ικανότητα αποτροπής της Μόσχας. Η αίσθηση μιας υπαρξιακής εξάρτησης από τις ΗΠΑ διατήρησε αυτές τις χώρες σταθερά στο στρατόπεδο της Ουάσιγκτον, προκαλώντας διαφωνίες με κράτη πιο δυτικά, όπως η Γαλλία, που προωθούσαν τη «στρατηγική αυτονομία» της Ευρώπης.

Πλέον, όμως, το Παρίσι δεν αποτελεί εξαίρεση. Ακόμη και χώρες που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή απέναντι στη ρωσική επεκτατικότητα δείχνουν διατεθειμένες να συνταχθούν με τη στροφή προς την ευρωπαϊκή ανεξαρτησία.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, γράφει το Politico, αποτελεί η Εσθονία. Η μικρή χώρα της Βαλτικής ανέφερε την περασμένη εβδομάδα ότι θα εξέταζε το ενδεχόμενο αποστολής στρατευμάτων στη Γροιλανδία, στο πλαίσιο μιας «αποστολής διερεύνησης» που θα διοργάνωνε το ΝΑΤΟ. Το Tαλίν τελικά δεν έστειλε στρατιώτες, ωστόσο και μόνο το γεγονός ότι το έθεσε ως ενδεχόμενο είναι σίγουρα αξιοσημείωτο.

«Οταν η Ευρώπη δεν είναι διχασμένη, όταν στεκόμαστε ενωμένοι και όταν είμαστε σαφείς και ισχυροί, ακόμη και στη βούλησή μας να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας, τότε τα αποτελέσματα φαίνονται», δήλωσε η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν. «Νομίζω ότι μάθαμε κάτι τις τελευταίες ημέρες και εβδομάδες», πρόσθεσε.

Η Πολωνία, από τους πιο σταθερούς υποστηρικτές των ΗΠΑ, βγήκε επίσης από τη «ζώνη άνεσης». Στις συζητήσεις για τον τρόπο αντίδρασης, ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι είναι ανοιχτός στην ενεργοποίηση του Μηχανισμού κατά του Εξαναγκασμού της Ε.Ε. – ενός ισχυρού εργαλείου εμπορικών αντιποίνων που επιτρέπει τον περιορισμό επενδύσεων από χώρες που ασκούν απειλές, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές. «Πάντα σεβόμασταν και αποδεχόμασταν την αμερικανική ηγεσία», είπε ο Τουσκ. «Ωστόσο, αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα στην πολιτική μας είναι εμπιστοσύνη και σεβασμός μεταξύ των εταίρων μας εδώ, όχι εξαναγκασμό. Αυτό δεν λειτουργεί».

Το δίδαγμα

Μια ανάλογη συνειδητοποίηση, υπογραμμίζει το δημοσίευμα, φαίνεται να εδραιώνεται και στις βόρειες χώρες της Ευρώπης, που στηρίζουν παραδοσιακά το ελεύθερο εμπόριο.

Aν και χώρες όπως η Δανία, η Σουηδία και η Ολλανδία ιστορικά έχουν αντιταχθεί σε κάθε κίνηση που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τις εμπορικές τους σχέσεις με τις ΗΠΑ, έστειλαν πλέον και αυτές σήμα ότι είναι ανοιχτές σε αντίποινα κατά του Τραμπ.

«Πρόκειται για μια νέα εποχή, στην οποία δεν θα βασιζόμαστε πλέον σε αυτούς», δήλωσε τέταρτος διπλωμάτης της Ε.Ε. στο Politico. «Τουλάχιστον όχι για τα επόμενα τρία χρόνια», όσο ο Τραμπ παραμένει στο Oβάλ Γραφείο. «Αυτή η κρίση της Γροιλανδίας ήταν ένα τεστ. Πήραμε το μάθημά μας».

Ακόμη και η Γερμανία, της οποίας η πολιτική κουλτούρα επί δεκαετίες οριζόταν από την πίστη στη διατλαντική σχέση, επανεξετάζει ιδέες που έχουν παγιωθεί για δεκαετίες. Ο Μερτς έχει αφήσει να εννοηθεί ότι το Βερολίνο θα μπορούσε να συνταχθεί με μια σκληρή εμπορική «απάντηση» απέναντι στην Ουάσιγκτον.

Πάντως, ως προς τη μεγάλη εικόνα, παρά το γεγονός ότι Ευρωπαίοι διπλωμάτες και αξιωματούχοι εκτιμούν ότι αυτές οι κινήσεις συνέβαλαν στο να αλλάξει στάση ο Τραμπ ως προς τις απειλές του για δασμούς, προειδοποιούν ότι έρχονται ακόμη πιο δύσκολες αποφάσεις.

«Πρέπει να αναλάβουμε την ευθύνη της δικής μας ατζέντας», πρόσθεσε ο τέταρτος διπλωμάτης. «Ουκρανία, παραγωγικότητα, ανταγωνιστικότητα, ασφάλεια, στρατηγική αυτονομία. Το δίδαγμα δεν είναι να λέμε όχι σε όλα».