Συνέντευξη με τον γλύπτη Γιάννη Κοντό…
Υπάρχουν τέχνες που μοιάζουν να αντιστέκονται στον χρόνο. Η γλυπτική στην πέτρα είναι μία από αυτές. Ο Γιάννης Κοντός, από τους πιο αυθεντικούς σύγχρονους γλύπτες, συνεχίζει έναν διάλογο αιώνων με το υλικό, το φως και τη σιωπή. Μιλά για τη γοητεία της πέτρας, τη σωματική κόπωση, την πνευματική άσκηση και τη στιγμή που το άψυχο αρχίζει να αναπνέει.
- Κύριε Κοντέ, τι είναι αυτό που σας έλκει τόσο έντονα στην πέτρα ως υλικό;
Η πέτρα δεν είναι απλώς υλικό. Είναι μνήμη. Κουβαλάει πάνω της χρόνο, γεωλογικό και ανθρώπινο. Όταν τη λαξεύεις, δεν της επιβάλλεσαι, συνομιλείς μαζί της. Αν δεν τη σεβαστείς, θα σε «τιμωρήσει» θα σπάσει, θα ραγίσει, θα αντισταθεί. Αυτή η σχέση ισορροπίας είναι που με γοητεύει βαθιά.
- Σε μια εποχή ταχύτητας και ψηφιακής εικόνας, η γλυπτική στην πέτρα μοιάζει σχεδόν αναχρονιστική. Πώς το βλέπετε;
Ίσως γι’ αυτό είναι τόσο αναγκαία. Η πέτρα απαιτεί χρόνο, σιωπή, υπομονή. Σε αναγκάζει να επιβραδύνεις, να αφουγκραστείς τον ρυθμό σου. Είναι μια πράξη αντίστασης απέναντι στη βιασύνη της εποχής. Ένας τρόπος να θυμηθούμε ότι κάποια πράγματα αξίζουν να γίνονται αργά.
- Η διαδικασία της λάξευσης είναι σωματικά επίπονη. Πόσο σημαντικό ρόλο παίζει το σώμα στη δημιουργία;
Καθοριστικό. Το σώμα συμμετέχει ολόκληρο. Τα χέρια, η πλάτη, η αναπνοή. Δεν υπάρχει απόσταση ανάμεσα στον δημιουργό και το έργο. Κάθε χτύπημα του σφυριού είναι μια δήλωση πρόθεσης. Στο τέλος της ημέρας είσαι κουρασμένος, αλλά αυτή η κούραση είναι δημιουργική, σε γειώνει.
- Υπάρχει στιγμή που νιώθετε ότι το έργο «σας οδηγεί»;
Ναι, και είναι μαγική. Υπάρχει ένα σημείο όπου σταματάς να επιβάλλεις και αρχίζεις να ακολουθείς. Η πέτρα αποκαλύπτει τις γραμμές της, τις αδυναμίες της, τις κρυφές δυνατότητές της. Αν είσαι ανοιχτός, σε καθοδηγεί εκείνη. Τότε το έργο αρχίζει να αναπνέει.
- Τι ρόλο παίζει το λάθος στη γλυπτική;
Τεράστιο. Στην πέτρα το λάθος δεν διορθώνεται εύκολα. Μαθαίνεις να το αποδέχεσαι, να το ενσωματώνεις. Κάποιες φορές ένα «λάθος» ανοίγει έναν δρόμο που δεν είχες φανταστεί. Η πέτρα σου μαθαίνει ταπεινότητα.
- Ποια είναι η σχέση σας με την παράδοση της ελληνικής γλυπτικής;
Δεν μπορώ να την αγνοήσω, αλλά δεν θέλω να τη μιμηθώ. Τη σέβομαι ως ρίζα, όχι ως δεσμά. Η αρχαία ελληνική γλυπτική μας δίδαξε την αρμονία και το μέτρο. Εμείς όμως ζούμε άλλες αγωνίες, άλλες ρωγμές. Η δική μου πέτρα κουβαλά το σήμερα.
- Ποια συναισθήματα επιδιώκετε να γεννήσετε στον θεατή;
Δεν με ενδιαφέρει να δώσω απαντήσεις. Θέλω να γεννήσω ερωτήματα. Να σταθεί ο θεατής απέναντι στο έργο και να νιώσει κάτι σωματικό, σχεδόν πρωτόγονο. Να αγγίξει με τα μάτια. Αν υπάρξει σιωπή, τότε κάτι έχει συμβεί.
- Η πέτρα συνδέεται συχνά με τη μονιμότητα. Πιστεύετε στην αιωνιότητα της τέχνης;
Η πέτρα αντέχει, αλλά τίποτα δεν είναι αιώνιο. Ακόμα κι αυτή διαβρώνεται. Αυτό όμως είναι όμορφο. Το έργο ζει, γερνά, αλλάζει. Όπως κι εμείς. Η τέχνη δεν είναι για να νικήσει τον χρόνο, αλλά για να συνομιλήσει μαζί του.
- Τι θα λέγατε σε έναν νέο καλλιτέχνη που σκέφτεται να ασχοληθεί με τη γλυπτική στην πέτρα;
Να μην φοβηθεί τη δυσκολία. Να δεχτεί ότι είναι μια μακρά διαδρομή, χωρίς γρήγορες ανταμοιβές. Να μάθει να ακούει – το υλικό, τον εαυτό του, τον κόσμο γύρω του. Και να θυμάται ότι κάθε πέτρα κρύβει ήδη μέσα της ένα έργο. Το ζήτημα είναι αν έχεις την υπομονή να το αποκαλύψεις.
- Τελικά, τι είναι για εσάς η γοητεία του να λαξεύεις την πέτρα;
Είναι η στιγμή που το άψυχο αποκτά ψυχή. Που η σιωπή γίνεται μορφή. Είναι ένας διάλογος ανάμεσα στον άνθρωπο και τον χρόνο. Και κάθε φορά που τελειώνω ένα έργο, νιώθω ότι δεν έφτιαξα απλώς κάτι – έμαθα κάτι για τον εαυτό μου.
Η γοητεία να λαξεύεις την πέτρα, λέει ο Γιάννης Κοντός, δεν είναι απλώς μια τεχνική, είναι μια συνομιλία. Μια σιωπηλή αναμέτρηση ανάμεσα στο ανθρώπινο χέρι και την αιωνιότητα. Κάθε χτύπημα του σφυριού δεν είναι καταστροφή, αλλά γέννηση. Μέσα από τη σκόνη που σηκώνεται, γεννιέται μορφή, μνήμη, ιστορία.
Στο τέλος της συζήτησής μας, γίνεται σαφές πως για τον γλύπτη Γιάννη Κοντό η πέτρα δεν είναι άψυχο υλικό. Είναι φορέας χρόνου, αντοχής και σιωπηλής σοφίας. Ο γλύπτης δεν επιβάλλεται πάνω της, την ακούει, την αφουγκράζεται, της επιτρέπει να του υποδείξει το σχήμα που κρύβει μέσα της. Ίσως γι’ αυτό η τέχνη της λιθογλυπτικής παραμένει γοητευτική σε έναν κόσμο βιασύνης: γιατί απαιτεί υπομονή, πίστη και μια βαθιά σχέση με το ουσιώδες.
Η πέτρα, τελικά, δεν μαλακώνει. Μα ο άνθρωπος που την αγγίζει, αλλάζει. Κι εκεί, ανάμεσα στον ιδρώτα και το φως που πέφτει πάνω στην αδρή επιφάνεια, γεννιέται κάτι περισσότερο από ένα έργο τέχνης: γεννιέται μια πράξη μνήμης και αντίστασης στον χρόνο.
Ο γλύπτης Γιάννης Κοντός
Ο ΔΙΣΚΟΒΟΛΟΣ, λαξευμένος σε πέτρα, Γιάννης Κοντός
Κεφαλή λέοντος σμιλευμένη σε πέτρα από τον Γιάννη Κοντό
