Η εικαστικός Αγγελική Λιάνγκα μιλάει στον ΑΝΤΙΛΑΛΟ

 Υπάρχουν κόσμοι που δεν χτίζονται με πέτρα και σίδερο, αλλά υφαίνονται σιωπηλά από το αόρατο νήμα της μνήμης, το χρώμα και την αλήθεια της καρδιάς.Σε μια ιλιγγιωδώς τρέχουσα εποχή, αφήνοντας πίσω της θραύσματα από εικόνες μιας χρήσης, η τέχνη της Αγγελικής Λιάνγκα έρχεται να λειτουργήσει σαν μια γλυκιά, σχεδόν ιερή υπενθύμιση: ότι οι ρίζες μας έχουν φωνή και η παράδοση δεν είναι ένα απολιθωμένο παρελθόν, αλλά μια ανοιχτή, ζωντανή αγκαλιά. Μέσα από τα έργα της, η λαϊκή ζωγραφική παύει να είναι απλώς μια αισθητική καταγραφή γίνεται αναπνοή, πατρίδα και καταφύγιο. Είναι το ασφαλές λιμάνι όπου τα παιδικά βιώματα από τη Σκόπελο και τα Δελέρια συναντούν την εικαστική ωριμότητα, μετατρέποντας τον καμβά σε έναν καθρέφτη ψυχής. Σας προσκαλούμε σε αυτό το ταξίδι πέρα από τον χρόνο, εκεί όπου η σιωπή των χρωμάτων γίνεται ο πιο καθαρός διάλογος ανάμεσα σε αυτό που ήμασταν, σε αυτό που είμαστε και σε όσα μέλλεται να έρθουν.

Η κ. Λιάνγκα δέχτηκε με ιδιαίτερη χαρά να μιλήσει στον « Αντίλαλο» και να μοιραστεί τις σκέψεις της μαζί μας: 

• Ξεκινήσατε να ζωγραφίζετε από πολύ μικρή ηλικία, σχεδόν σαν μια εσωτερική ανάγκη, πριν ακόμη η τέχνη αποκτήσει για εσάς τη μορφή της μαθητείας και της γνώσης. Τι ήταν εκείνο που αναζητούσε τότε το παιδί μέσα από τη ζωγραφική και τι εξακολουθεί να αναζητά σήμερα η ώριμη καλλιτέχνης; Είναι η ζωγραφική ένας τρόπος να βλέπετε τον κόσμο ή ένας τρόπος να αποκαλύπτετε έναν κόσμο που υπάρχει ήδη μέσα σας; 

Για μένα η ζωγραφική  από την παιδική μου ηλικία ήταν μονόδρομος. Ένας τρόπος να εκφραστώ χωρίς λόγια, να επικοινωνήσω, να αλληλοεπιδράσω με τον κόσμο. Και μέχρι σήμερα δεν άλλαξε πραγματικά κάτι. Είναι πιστεύω αδύνατον να μην μεταφέρει κάποιος ζωγράφος στον καμβά στοιχεία του εσωτερικού του κόσμου. Εγώ δεν αποτελώ εξαίρεση. Οι μνήμες και οι εμπειρίες μου επηρεάζουν τα έργα μου.

• Το προσωπικό σας εικαστικό ύφος τοποθετείται στη λαϊκή ζωγραφική, ενώ ως βασική πηγή έμπνευσης αναφέρετε την παράδοση. Σε μια εποχή όπου η τέχνη συχνά απομακρύνεται από τις ρίζες της και αναζητά το καινούργιο μέσα από την αποδόμηση, τι σημαίνει για εσάς να επιστρέφετε στην παράδοση χωρίς να την αντιγράφετε; Πού τελειώνει η μνήμη και πού αρχίζει η προσωπική δημιουργία; 

Η παράδοση απαιτεί συνέχεια. Το περιέχει η ίδια η λέξη. Κάποιοι παραδίδουν κάτι σε κάποιους άλλους. Έτσι δεν νομίζω ότι είναι δυνατόν να μην αντιγράψεις τις παραδόσεις. Η αντιγραφή-όχι απόλυτη-ουσιαστικά είναι ο μόνος τρόπος να συνεχιστεί. Τα θέματα που επιλέγω τα προσεγγίζω με προσοχή και σεβασμό, προσπαθώντας να μην απομακρύνομαι από τον αρχικό σκοπό της αδιάλειπτης συνέχειας της παράδοσης.  

• Η παράδοση δεν είναι μόνο εικόνες, χρώματα και σύμβολα…Είναι άνθρωποι, σπίτια, αντικείμενα, έθιμα, καθημερινές χειρονομίες και ένας ολόκληρος τρόπος ζωής που κινδυνεύει να χαθεί. Όταν ζωγραφίζετε κάτι από το παρελθόν, αισθάνεστε ότι το αναπαριστάτε ή ότι προσπαθείτε, με τον δικό σας τρόπο, να το διασώσετε από τη λήθη; Και τελικά, μπορεί ένας ζωγραφικός πίνακας να γίνει φορέας συλλογικής μνήμης; 

Θεωρώ ότι οι πίνακες είναι μόνο ένα από τα μέσα που χρησιμοποιούμε για να βοηθήσουμε στην συνέχιση της παράδοσης.Ο πίνακας μεταφέρει  τη μνήμη και τη γνώση για παλιότερες αξίες. Έχει ανάσα, είναι κάτι ζωντανό που βοηθάει το παλιό να βρει μια θέση στη νέα εποχή.

• Έχετε μαθητεύσει τόσο στη ζωγραφική όσο και στην ιστορία της τέχνης, ενώ παράλληλα έχετε περάσει από σημαντικούς καλλιτεχνικούς και εκπαιδευτικούς χώρους, από το Μουσείο Μπενάκη έως το Ίδρυμα Θεοχαράκη. Πώς συνομιλεί μέσα σας η γνώση της ιστορίας της τέχνης με την αυθόρμητη, σχεδόν βιωματική ανάγκη της λαϊκής ζωγραφικής; Η γνώση απελευθερώνει τον καλλιτέχνη ή υπάρχει και ο κίνδυνος να περιορίσει την αυθεντικότητα του βλέμματός του; 

Ο λαϊκός ζωγράφος έχει κυρίως βιωματική γνώση. Εγώ ανήκω στη γενιά που πολλά στοιχεία της παράδοσης δεν τα έζησα,απλά πέρασαν σε μένα  από παλιότερες γενιές. Η ιστορία της τέχνης  βοήθησε στο να αποδώσω πιο σωστά τα σύμβολα, τους ανθρώπους και τα γεγονότα, μειώνοντας τον κίνδυνο να απομακρυνθώ από την αρχική ιδέα.

• Έχετε παρουσιάσει τη δουλειά σας σε διαφορετικούς τόπους, από τον Πειραιά και την Ύδρα μέχρι τη Λάρισα, τον Τύρναβο και τη Σκόπελο. Πόσο επηρεάζει ο τόπος τη ζωγραφική σας; Υπάρχει, άραγε, για εσάς ένας «αόρατος άνθρωπος» πίσω από κάθε τοπίο, κάθε παλιό αντικείμενο ή κάθε στοιχείο παράδοσης που ζωγραφίζετε; Με άλλα λόγια, ζωγραφίζετε αυτό που βλέπετε ή αυτό που αισθάνεστε ότι κατοικεί πίσω από αυτό;

Οι τόποι αυτοί είναι μαζί διαφορετικοί και ταυτόχρονα ίδιοι με κοινά και βασικά στοιχεία παράδοσης. Πρέπει όμως να παραδεχθώ ότι οι δυο πατρίδες μου ,η Σκόπελος και τα Δελέρια με επηρέασαν περισσότερο. Εκεί είχα τα περισσότερα βιώματα  και από εκεί αντλώ πολλά από τα θέματα μου. Εκεί δεν χρειάζεται να ψάξω ή να εμβαθύνω, αφού πάντα ήταν μέρος της ζωής μου. 

• Δεκατέσσερις προσωπικές εκθέσεις σημαίνουν δεκατέσσερις διαφορετικές συναντήσεις με το κοινό, δεκατέσσερις φορές που η προσωπική σας ματιά βγήκε από το εργαστήριο και έγινε δημόσια εικόνα. Τι περιμένετε από τον θεατή όταν στέκεται απέναντι σε έναν πίνακά σας; Να αναγνωρίσει κάτι δικό του, να θυμηθεί, να συγκινηθεί, να διαφωνήσει ή απλώς να σταθεί για λίγο απέναντι σε μια εικόνα και να ακούσει τη σιωπή της; 

Θέλω να πιστεύω ότι οι πίνακες βοηθούν να συναντηθεί ο θεατής με το ζωγράφο, να επικοινωνήσουν χωρίς λόγια, και νοητά να συμφωνήσουν ή να διαφωνήσουν, χρησιμοποιώντας ο καθένας τη δική του οπτική. Εγώ αποτυπώνω τον δικό μου κόσμο στον πίνακα, και ο θεατής φέρνει τα δικά του βιώματα και μπορεί να δει  κάτι διαφορετικό από αυτό που αποτύπωσα.

• Στην εποχή της ταχύτητας, της ψηφιακής εικόνας και της σχεδόν ακαριαίας κατανάλωσης της τέχνης, εσείς επιλέγετε έναν δρόμο που συνομιλεί με τη μνήμη, την παράδοση και τη χειροποίητη ζωγραφική. Αν η παράδοση είναι ένας διάλογος ανάμεσα στους νεκρούς, στους ζωντανούς και σε εκείνους που δεν έχουν ακόμη γεννηθεί, τι θα θέλατε να παραδώσουν οι δικοί σας πίνακες στις επόμενες γενιές; Τι θα θέλατε να μην χαθεί όταν κάποτε πάψει να υπάρχει η δική σας παρουσία; 

Η παράδοση είναι συνυφασμένη με αξίες που δεν εκπίπτουν. Οι πίνακες μου θα ήθελα να εμπεριέχουν μνήμη, όχι με τη στείρα έννοια της γνώσης αλλά να λειτουργήσουν σαν σύνδεσμος ανάμεσα στο παλιό και στο καινούργιο. Όπως εμείς έτσι και οι επόμενες γενιές μπορούν να αποφασίσουν  τι θα κρατήσουν και τι θα αφήσουν πίσω. Αλλά για να γίνει αυτό  χρειάζεται γνώση και κατανόηση του παρελθόντος. Αυτό θα βοηθήσει τις επόμενες γενιές να αποφασίσουν τι είναι σημαντικό και τι όχι.

Κι όταν τα φώτα της έκθεσης σβήσουν και η τελευταία ματιά απομακρυνθεί από τους καμβάδες, αυτό που απομένει δεν είναι απλώς η ανάμνηση μιας εικαστικής περιπλάνησης. Είναι η αίσθηση ότι αγγίξαμε κάτι αληθινό, κάτι ανθεκτικό στον χρόνο. Οι πίνακες της Αγγελικής Λιάνγκα δεν κλείνουν το μάτι στο εφήμερο, στέκονται ακίνητοι και φωτεινοί, σαν ανοιχτά παράθυρα σε μια ιστορία που συνεχίζεται. Μας θυμίζουν πως η τέχνη, όταν πηγάζει από τα βάθρα της αυθεντικότητας και της βιωματικής μνήμης, γίνεται ο κρίκος που ενώνει το χθες με το αύριο. Σε έναν κόσμο που λησμονεί εύκολα, τα έργα αυτά παραμένουν φύλακες των αξιών, μια απαλή ανάσα που ψιθυρίζει στις επόμενες γενιές πως για να ξέρεις πού πηγαίνεις, πρέπει να θυμάσαι από πού κρατάς.

 Εύα Καπελλάκη Κοντού [Εκπαιδευτικός, αρθρογράφος & ραδιοφωνική παραγωγός]