Ενεργειακή καταιγίδα απειλεί την Ευρώπη: Η ΕΚΤ φοβάται επιστροφή του πληθωρισμού

Ο πόλεμος μεταξύ των Ηνωμένες Πολιτείες και του Ισραήλ με το Ιράν ανοίγει έναν νέο κύκλο οικονομικής αβεβαιότητας σε παγκόσμιο επίπεδο, ενεργοποιώντας το χειρότερο σενάριο που φοβούνταν οι αγορές ήδη από τα τέλη του 2023: μια ευρύτερη σύρραξη στη Μέση Ανατολή που θα πλήξει τις εξαγωγές ενέργειας της περιοχής.

Η προθεσμιακή τιμή του πετρελαίου Brent crude oil για παράδοση τον Μάιο ξεπέρασε τα 90 δολάρια το βαρέλι, σημειώνοντας άνοδο περίπου 25% σε σχέση με τις 27 Φεβρουαρίου, πριν ξεκινήσει η επίθεση κατά του Ιράν.

Ακόμη πιο έντονη είναι η αντίδραση στην αγορά φυσικού αερίου. Στο ευρωπαϊκό χρηματιστήριο ενέργειας Title Transfer Facility στο Άμστερνταμ, τα συμβόλαια για παράδοση τον Απρίλιο διαπραγματεύονται περίπου στα 54 ευρώ ανά μεγαβατώρα, έναντι 32 ευρώπριν από την έναρξη των εχθροπραξιών – αύξηση που αγγίζει το 70%.

Η μεγαλύτερη άνοδος στο φυσικό αέριο εξηγείται από το γεγονός ότι η αγορά δεν διέθετε επαρκή αποθέματα πριν ξεσπάσει η κρίση. Αντίθετα, στην αγορά πετρελαίου υπήρχε μεγαλύτερη προσφορά και υψηλότερα αποθέματα.

Περιθώρια άμβλυνσης στο πετρέλαιο

Παρά τις πιέσεις, υπάρχουν ορισμένοι μηχανισμοί που μπορούν να περιορίσουν τις ελλείψεις στο πετρέλαιο. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν αγωγούς που μπορούν να μεταφέρουν σημαντικές ποσότητες αργού προς την Ερυθρά Θάλασσα και το Ομάν, παρακάμπτοντας το Ορμούζ.

Επιπλέον, η Σαουδική Αραβία διατηρεί μεγάλες αποθήκες πετρελαίου σε διάφορα σημεία του κόσμου, οι οποίες μπορούν να αξιοποιηθούν για την εξισορρόπηση της αγοράς σε περίπτωση παρατεταμένης κρίσης.

Κίνδυνος για Ευρώπη και Ασία

Παρά τις δυνατότητες αυτές, οι ανατιμήσεις αποτελούν σημαντική απειλή για τις οικονομίες που εξαρτώνται από εισαγωγές ενέργειας. Μεταξύ αυτών βρίσκονται η Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και μεγάλες ασιατικές οικονομίες όπως η Κίνα, η Ιαπωνία και η Ινδία.

Οι επιπτώσεις είναι διπλές:

• οι καταναλωτές επιβαρύνονται άμεσα από αυξήσεις σε καύσιμα και ηλεκτρική ενέργεια

• οι επιχειρήσεις βλέπουν το κόστος παραγωγής να αυξάνεται

Η άνοδος των ενεργειακών τιμών συχνά μεταφέρεται γρήγορα σε άλλους τομείς της οικονομίας, προκαλώντας αυξήσεις σε μεταφορές, τρόφιμα και υπηρεσίες.

Η Ευρώπη μπροστά σε νέα δοκιμασία

Για την Ευρώπη η πρόκληση είναι ακόμη μεγαλύτερη. Το ενεργειακό κόστος για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις παραμένει σημαντικά υψηλότερο σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα, γεγονός που δημιουργεί ανησυχίες για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

Η τελική επίπτωση στην οικονομία θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια του πολέμου και από το πόσο καιρό θα παραμείνει περιορισμένη η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.

Ορισμένοι αναλυτές θεωρούν ότι το κρίσιμο όριο είναι περίπου ένας μήνας. Αν η σύγκρουση λήξει μέσα σε τέσσερις ή πέντε εβδομάδες, οι επιπτώσεις στις αγορές θα μπορούσαν να παραμείνουν διαχειρίσιμες.

Το μάθημα από τον πόλεμο στην Ουκρανία

Η εμπειρία από τον Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 δείχνει πόσο γρήγορα μπορεί να μεταφερθεί το ενεργειακό σοκ στην πραγματική οικονομία.

Πριν από την εισβολή, ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη βρισκόταν ήδη στο 5,9%. Μέσα σε λίγους μήνες εκτινάχθηκε στο 10,6%, κυρίως λόγω της εκρηκτικής αύξησης των τιμών ενέργειας αλλά και των τροφίμων.

Η ενέργεια αυξήθηκε κατά περίπου 40% στο διάστημα Φεβρουαρίου–Οκτωβρίου 2022, ενώ οι τιμές τροφίμων και υπηρεσιών ακολούθησαν ανοδική πορεία.

Σε επιφυλακή η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα

Σήμερα, ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη έχει επιστρέψει κοντά στον στόχο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, διαμορφούμενος στο 1,9% τον Φεβρουάριο. Ωστόσο, η αποκλιμάκωση αυτή οφείλεται κυρίως στη μείωση των τιμών ενέργειας.

Οι τιμές των υπηρεσιών εξακολουθούν να αυξάνονται με ρυθμό 3,4%, ενώ τα τρόφιμα κατά 2,6%, γεγονός που δείχνει ότι οι πληθωριστικές πιέσεις δεν έχουν εξαφανιστεί.

Ο πρόεδρος της Bundesbank, Γιόαχιμ Νάγκελ, δήλωσε ότι το θέμα των πιθανών δευτερογενών επιπτώσεων στον πληθωρισμό θα συζητηθεί στην επόμενη συνεδρίαση της ΕΚΤ στις 19 Μαρτίου.

Όπως τόνισε, το διοικητικό συμβούλιο της κεντρικής τράπεζας θα εξετάσει τα νέα δεδομένα πριν αποφασίσει αν χρειάζεται αλλαγή στη νομισματική πολιτική. Παρότι δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο αύξησης επιτοκίων, υπογράμμισε ότι είναι ακόμη πολύ νωρίς για ασφαλή συμπεράσματα.

Οι αγορές, πάντως, δεν θεωρούν πιθανό ένα τέτοιο σενάριο στη συνεδρίαση του Μαρτίου.

Η μεγάλη αβεβαιότητα

Το μόνο βέβαιο είναι ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή επαναφέρει έναν κίνδυνο που η παγκόσμια οικονομία θεωρούσε πως είχε αφήσει πίσω της μετά την ενεργειακή κρίση του 2022: το ενδεχόμενο ενός νέου πληθωριστικού κύματος που θα πιέσει ανάπτυξη, εισοδήματα και επιχειρήσεις.

Και όπως σημειώνουν αναλυτές των αγορών, το τελικό οικονομικό κόστος θα καθοριστεί από έναν παράγοντα: πόσο θα διαρκέσει η κρίση στην καρδιά της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς.