Ένας μήνας με πλαφόν σε καύσιμα και 63 αγαθά: Συγκρατήθηκαν οι τιμές; Ούτε καν

Καθώς η επαναφορά του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, σε καύσιμα και 63 αγαθά ευρείας κατανάλωσης έκλεισε ένα μήνα εφαρμογής, έχουν ξεκινήσει οι αποτιμήσεις του μέτρου.

Η έναρξη της επιβολής του πλαφόν (11 Μαρτίου), βρήκε την αμόλυβδη βενζίνη στα 1,87 ευρώ το λίτρο. Η σούπερ αμόλυβδη είχε ήδη σπάσει το φράγμα των 2 ευρώ και το ντίζελ κίνησης είχε σκαρφαλώσει στα 1,84 ευρώ.  Μέσα σε δύο εβδομάδες από την επίθεση Ισραήλ και ΗΠΑ στο Ιράν  (28 Φεβρουαρίου) οι τιμές στα καύσιμα είχαν ήδη αυξηθεί από 7% ως και πάνω από 17%.

Σήμερα, μολονότι η εκεχειρία έφερε μια πρόσκαιρη υποχώρηση στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου, τα καύσιμα παραμένουν στα ύψη. Η αμόλυβδη πλησιάζει τα 2,1 ευρώ. Η σούπερ αμόλυβδη έχει απογειωθεί στα 2,3 ευρώ το λίτρο, ενώ το ντίζελ κίνησης κοστίζει πλέον όσο η απλή αμόλυβδη.

Οι παραπάνω τιμές είναι ο μέσος όρος της επικράτειας, καθώς στα πρατήρια νησιωτικών περιοχών είναι αισθητά υψηλότερες. Υπενθυμίζεται ότι το πλαφόν στη βενζίνη επιβλήθηκε μόνο στους τελευταίους κρίκους της εφοδιαστικής αλυσίδας, κυρίως στους πρατηριούχους, αφήνοντας εκτός ρύθμισης τα διυλιστήρια.

Ανατιμήσεις ως 32% στα καύσιμα

Ένα πρώτο συμπέρασμα είναι ότι το πλαφόν στα καύσιμα δεν κατάφερε να φρενάρει τις ανατιμήσεις, οι οποίες πλέον αθροιστικά ξεπερνάνε το 18,5%  στη βενζίνη και αγγίζουν το 32% στο ντίζελ, σε σχέση με τον Φεβρουάριο.

Επιβεβαιώνεται δηλαδή το επιχείρημα σύσσωμης της αντιπολίτευσης, οικονομικών αναλυτών αλλά και των ενώσεων καταναλωτών. Ότι σε περιόδους έντονων πληθωριστικών πιέσεων, όπως αυτή που διανύουμε, και ενώ έχουν ήδη προηγηθεί πέντε χρόνια διαδοχικών ανατιμήσεων, με αποκορύφωμα το 2022-23, δεν αρκούν αποσπασματικά μέτρα κατά της αισχροκέρδειας. Χρειάζεται μια ευρύτερη στρατηγική καταπολέμησης της ακρίβειας. Ένα από τα αιτήματα που επαναφέρουν οι φορείς – ανάμεσά τους και εκπρόσωποι των μικρομεσαίων επιχειρήσεων – είναι η μείωση των έμμεσων φόρων (ΦΠΑ, ΕΦΚ) σε βασικά αγαθα και καύσιμα.

Από την πλευρά τους τα σωματεία εργαζομένων υπογραμμίζουν ότι οι ονομαστικές αυξήσεις μισθών είναι πολύ κατώτερες του πληθωρισμού – ιδίως σε τρόφιμα και στέγαση – με αποτέλεσμα το πραγματικό εισόδημα να έχει κατρακυλήσει στην τελευταία θέση της ΕΕ. Επιμένουν ότι η αύξηση του πραγματικού ωρομισθίου μέσω συλλογικών διαπραγματεύσεων (αντί για το ξεχείλωμα της εργάσιμης εβδομάδας),  μπορεί να λειτουργήσει  ως ανάχωμα στον πληθωρισμό αλλά και να τονώσει την παραγωγικότητα. Προϋπόθεση είναι να δημιουργηθούν περισσότερες ποιοτικές θέσεις εργασίας, με αύξηση των επενδύσεων, σε τεχνολογία, καινοτομία και ανθρώπινο κεφάλαιο. Ένα άλλο ζήτημα που επανέρχεται εν μέσω ενεργειακής και στεγαστικής κρίσης, είναι η καταπολέμηση του «πληθωρισμού της απληστίας», με γενναία φορολόγηση των υπερκερδών –  τραπεζών, καρτέλ, ενεργειακών ομίλων.

Το πλαφόν στα καταναλωτικά αγαθά

Η επαναφορά του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, σε μια σειρά τρόφιμα και διαρκή αγαθά, βρήκε από την πρώτη στιγμή κάθετα αντίθετους τους λιανέμπορους των αλυσίδων σούπερ μάρκετ και τους προμηθευτές, από την πλευρά της βιομηχανίας τροφίμων και καταναλωτικών αγαθών.

Είναι χαρακτηριστικές οι δηλώσεις του προέδρου της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας, και διευθύνοντος συμβούλου της Metro-Μy Market, Aριστοτέλη Παντελιάδη, ο οποίος ούτε λίγο ούτε πολύ κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι πατάει σε δυο βάρκες, και προσπαθεί να εφαρμόσει μέτρα κεντρικής υπερ-ρύθμισης, σε μια ελεύθερη αγορά.  Η ομιλία του στο πρόσφατο συνέδριο για το Λιανεμπόριο Τροφίμων Food Retail Conference, θύμισε στους παλιότερους την εποχή της πρώιμης μεταπολίτευσης, όταν ο τότε επιχειρηματικός κόσμος κατηγορούσε τη δεξιά κυβέρνηση Καραμανλή για «σοσιαλμανία» και υπερβολικό κρατικό παρεμβατισμό.

Σήμερα η κυβέρνηση Μητσοτάκη, μολονότι είναι ακραιφνώς νεοφιλελεύθερη, έχει καταφέρει να τους δυσαρεστήσει όλους. Ο κόσμος φωνάζει γιατί γονατίζει από την ακρίβεια, οι επιχειρηματίες διαμαρτύρονται, ότι τα μέτρα που εφαρμόζει νοθεύουν τον ανταγωνισμό και προσθέτουν έξτρα διοικητικά και λειτουργικά κόστη, που τελικά θα αποτυπωθούν στις τιμές.

Τα επιπλέον κόστη θα φτάσουν στην τιμή

«Υπάρχουν δυο ξεκάθαρες επιλογές για την οικονομία, σεβαστές και οι δύο. Η μία είναι αυτή που δοκιμάστηκε παλιότερα στη Σοβιετική Ένωση και σε  άλλα ανατολικά κράτη, για μια κεντρικά ρυθμισμένη οικονομία. Η άλλη είναι η επιλογή μιας φιλελεύθερης οικονομίας στην οποία το κράτος βάζει τα πλαίσια και επιβλέπει την εφαρμογή των νόμων. Δεν υπάρχει μέση λύση. Τώρα προσπαθούμε να εφαρμόσουμε μια μέση λύση, με συνεχείς παρεμβάσεις σε μια φιλελεύθερη οικονομία και αυτό είναι κάτι το οποίο δεν έχει νόημα και δεν λειτουργεί», είπε ο πρόεδρος της ΕΣΕ στην παρέμβασή του.

«Υπάρχουν μέτρα όπως η αναγραφή των τιμών από το χωράφι μέχρι το ράφι, τα οποία είναι αμφίβολης νομιμότητας, και η ευρωπαϊκή γενική διεύθυνση ανταγωνισμού έχει εκφράσει πολύ σοβαρές αμιφβολέις γι’αυτα. Υπάρχουν και μέτρα όπως το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, τα οποία τα θεωρώ καταστροφικά για τη δουλειά μας. Τα είχαμε τέσσερα χρόνια, κάναμε ένα διάλειμμα οχτώ μήνες. Αισθανθήκαμε πολύ γυμνοί χωρίς αυτά και τα επαναφέραμε και θα τραβήξει ως τις εκλογές», τόνισε ο  κ.Παντελιάδης, εκφράζοντας την δυσαρέσκειά του για το πλαφόν. «Θεωρούμαστε όλοι εκ προοιμίου ένοχοι, ότι θα εκμεταλλευθούμε μια κατάσταση και πάμε να βάλουμε περιοριστικά μέτρα, φορτώνοντας ένα τεράστιο διοικητικό κόστος και στη βιομηχανία και στο λιανεμπόριο, για να εφαρμόσουμε αυτό τον νόμο. Αυτό που έχει δείξει το παρελθόν, και αυτό που λέει κάθε οικονομική θεωρία, είναι ότι όταν προσθέτεις κόστη στην εφοδιαστική αλυσίδα, κάποια στιγμή αυτά τα κόστη θα φτάσουν στην τιμή», επέμεινε.

Τι δείχνει η εμπειρία

Σύμφωνα με την κυλιόμενη μέτρηση του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανικής Καταναλωτικών Αγαθών, ο ετήσιος πληθωρισμός στα σούπερ μάρκετ τον Μάρτιο του 2026 κινήθηκε στο 2,40%, (από 1,38% τον Φεβρουάριο). Σε μηνιαία βάση ωστόσο υπήρξε συγκράτηση, με οριακή πτώση κατά -0,5%. Αν απομονώσουμε όμως τις τιμές στα είδη διατροφής, και δη στα φρέσκα τρόφιμα, , βλέπουμε ως και διψήφιες αυξήσεις. Άνω του 10,45% σε φρούτα-λαχανικά, σχεδόν 10% σε φρέσκα κρέατα και 12,7% σε ορεκτικά, αλίπαστα και άλλα σερβιριζόμενα είδη (προφανώς και λόγω Σαρακοστής).

Το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους έφερε μεν συγκράτηση σε κάποια είδη, αλλά δεν κατάφερε να αποτρέψει τις ανατιμήσεις. Μια πιθανή εξήγηση είναι αυτή που έχει δώσει ο ίδιος ο διοικητής της ΤτΕ Γιάννης Στουρνάρας, στη τελευταία έκθεσή του. «Οι επιχειρήσεις ίσως επιλέγουν να μειώσουν τις τιμές σε ορισμένα συμφωνημένα προϊόντα ακολουθώντας τιμολογιακές πολιτικές σύμφωνες με τις κυβερνητικές πρωτοβουλίες, αλλά ταυτόχρονα αυξάνουν τις τιμές σε άλλα προϊόντα έτσι ώστε να διατηρήσουν τα συνολικά περιθώρια κέρδους», σημειώνει χαρακτηριστικά.  Εκ του αποτελέσματος, το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, όπως και άλλα μέτρα τύπου “καλάθι του νοικοκυριού”,  αποδεικνύεται «μέτρο σουρωτήρι». Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, από το 2020 ως και το πρώτο δίμηνο του 2026, ο πληθωρισμός στα τρόφιμα έχει αυξηθεί σωρευτικά άνω του 38%.