Ελευθερία του Τύπου: Δοκιμάζεται στην Ελλάδα και την Ευρώπη – Εχθρικό το περιβάλλον για τη δημοσιογραφία

Υπό συνεχή πίεση βρίσκεται η ελευθερία του Τύπου στην Ευρώπη και το 2025 λόγω νομικών απειλών και προσπάθειας ελέγχου των μέσων ενημέρωσης. Ταυτόχρονα, η αίσθηση πως «κανείς δεν είναι ασφαλής πουθενά» δείχνει να εξαπλώνεται, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση που δημοσιεύεται στην πλατφόρμα του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προώθηση της προστασίας της δημοσιογραφίας και της ασφάλειας των δημοσιογράφων.

Παρά τις περί του αντιθέτου βεβαιώσεις της κυβέρνησης, η ελευθερία του Τύπου στην Ελλάδα παραμένει ένα καυτό θέμα κι ένα μόνιμο αγκάθι

Η έκθεση, με τίτλο «Στο σημείο καμπής: Ελευθερία του Τύπου 2025», περιλαμβάνει και την Ελλάδα με τις αναφορές στη χώρα μας να περιλαμβάνουν σοβαρές επικρίσεις αλλά και ορισμένα ψήγματα για ενίσχυση της διαφάνειας και εγγυήσεων στον έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο.

Οι αγωγές SLAPP

Πίσω στην Ευρώπη, σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έκθεσης ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας παρέμεινε η σοβαρότερη απειλή για τους δημοσιογράφους, με εργαζόμενους στα μέσα ενημέρωσης να σκοτώνονται, να τραυματίζονται, να συλλαμβάνονται ή να εξαφανίζονται σε περιοχές που κατέχει η Ρωσία.

Τα δημόσια μέσα ενημέρωσης σε πολλά κράτη αντιμετώπισαν πολιτικές παρεμβάσεις και χρηματοοικονομική αστάθεια, ενώ συνεχίστηκε η θέσπιση περιοριστικών νόμων, συμπεριλαμβανομένης της νομοθεσίας για τους «ξένους πράκτορες».

Οι SLAPP (αγωγές για την αποθάρρυνση της δημόσιας κριτικής) ήταν ευρέως διαδεδομένες, αποθαρρύνοντας την ερευνητική δημοσιογραφία, παρά τις προσπάθειες της ΕΕ και του Συμβουλίου της Ευρώπης να ενισχύσουν την προστασία του δημοσιογραφικού επαγγέλματος. Στην Ελλάδα το φαινόμενο παρατηρήθηκε εκτενώς κατά μέσων ενημέρωσης και δημοσιογράφων που ερευνούσαν το σκάνδαλο των υποκλοπών.

Ορισμένα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης, σύμφωνα με την έκθεση, υιοθέτησαν μέτρα για τη βελτίωση της ελευθερίας του Τύπου και της ασφάλειας των δημοσιογράφων. Σε αυτά δεν περιλαμβάνεται η Ελλάδα.

Αναφορές γίνονται στο Λουξεμβούργο και τη Πορτογαλία που προώθησαν εθνικά σχέδια δράσης και μηχανισμούς συντονισμού. Η Ισπανία προχώρησε στην ενίσχυση της νομικής προστασίας των δημοσιογραφικών πηγών. Η Κροατία πρότεινε διασφαλίσεις κατά των καταχρηστικών αγωγών. Η Νορβηγία υιοθέτησε εθνική στρατηγική για την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης και την προστασία του δημοκρατικού διαλόγου.

Οι αναφορές της έκθεσης στην Ελλάδα

Στην έκθεση της Πλατφόρμας του Συμβουλίου της Ευρώπης δεν θα μπορούσε να απουσιάζει η Ευρώπη.

Σύμφωνα με την τελευταία μελέτη του Media Pluralism Monitor, μόνο δύο από τις 34 ευρωπαϊκές χώρες που αναλύθηκαν – η Δανία και η Γερμανία – παρέχουν καλές συνθήκες εργασίας για τους δημοσιογράφους.

Στο άλλο άκρο, η Ελλάδα, μαζί με την Ουγγαρία, την Κροατία, τη Μάλτα, τη Ρουμανία και την Ισπανία χαρακτηρίζονται από πολύ κακές και επισφαλείς συνθήκες. Όπως σημειώνει η έκθεση MPM 2025, «οι συνθήκες εργασίας των δημοσιογράφων είναι αξιοθρήνητες στα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ, με χαμηλούς μισθούς και αδύναμα ή ανύπαρκτα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης».

Η έκθεση δείχνει ακόμα ότι 11 από τις 32 χώρες που μελετήθηκαν δεν διαθέτουν πολιτικά ανεξάρτητο δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα. Οι χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά κινδύνου πολιτικής παρέμβασης στα δημόσια μέσα ενημέρωσης είναι η Ουγγαρία, η Μάλτα και η Τουρκία, ακολουθούμενες από τη Σλοβακία, τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, την Ιταλία, την Κροατία, την Πολωνία, την Ελλάδα, τη Σερβία και τη Ρουμανία.

Στα θετικά περιλαμβάνει τη θέσπιση νέου νόμου (Ιούνιος 2025) για την ενίσχυση της διαφάνειας και των εγγυήσεων στον έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο, σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό νόμο για την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης. Συνέχισε επίσης τις εργασίες για τη μεταφορά της οδηγίας της ΕΕ κατά των αγωγών SLAPP και ενίσχυσε τα Παρατηρητήριο της ΠΟΕΣΥ για τα SLAPPs αν και οι φορείς προστασίας της ελευθερίας του Τύπου επισημαίνουν ότι τα μέτρα αυτά δεν έχουν ακόμη οδηγήσει σε αισθητή βελτίωση της προστασίας των δημοσιογράφων στην πράξη.

Αναφορά υπάρχει και στη δολοφονία του Γιώργου Καραϊβάζ που παραμένει ανεξιχνίαστη. Στην έκθεση αναφέρεται και η δολοφονία του Σωκράτη Γκόλια του 2010.

Τέλος υπάρχει και αναφορά υπάρχει στις επιθέσεις σε δημοσιογράφους και φωτορεπόρτερ τον Ιανουάριο του 2025.

Χρειάζεται αποφασιστική δράση

Η Ευρώπη πλησιάζει σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η αναστροφή της τρέχουσας πορείας θα απαιτήσει αποφασιστική δράση από τα κράτη μέλη. Το Συμβούλιο της Ευρώπης και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, προκειμένου να τερματιστεί η ατιμωρησία για τις επιθέσεις κατά δημοσιογράφων, να προστατευθούν τα ανεξάρτητα και βιώσιμα χρηματοδοτούμενα δημόσια μέσα ενημέρωσης, να αντιμετωπιστούν διαρθρωτικές απειλές και να καταπολεμηθεί η διαδικτυακή παρενόχληση και η συντονισμένη εκφοβισμός θα απαιτηθεί πολύ ισχυρότερη συμμετοχή των κρατών στην Πλατφόρμα.