Χωρίς νοσηλευτές κινδυνεύουν να μείνουν πολλά νοσοκομεία – Καμπανάκι ΠΟΥ για τις ελλείψεις

«Καμπανάκι» ηχεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) για το σοβαρό ζήτημα της έλλειψης νοσηλευτικού προσωπικού στα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας. Το Περιφερειακό Γραφείο Ευρώπης του ΠΟΥ δημοσίευσε το πρώτο ενημερωτικό κείμενο πολιτικής, στο οποίο παρουσιάζονται στοχευμένες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Στην Ελλάδα το πρόβλημα έλλειψης νοσηλευτών είναι έντονο, αφού το επάγγελμα δεν επιλέγεται από τους νέους, λόγω χαμηλών αμοιβών (περί τα 800 ευρώ μηνιαίως) και εργασιακής εξουθένωσης στα νοσοκομεία της χώρας.

Όπως υπογραμμίζεται, η ανεπαρκής στελέχωση σε νοσοκομεία και μονάδες πρωτοβάθμιας φροντίδας επηρεάζει άμεσα τόσο την ασφάλεια όσο και την ποιότητα της φροντίδας των ασθενών. Ταυτόχρονα, επιβαρύνει τη σωματική και ψυχική ανθεκτικότητα των επαγγελματιών υγείας και θέτει σε δοκιμασία τη σταθερότητα και τη βιωσιμότητα των ίδιων των συστημάτων υγείας.

ΠΟΥ – Μια «ωρολογιακή βόμβα» για τα συστήματα υγείας

Ήδη από το 2022, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας είχε προειδοποιήσει ότι οι ελλείψεις υγειονομικού προσωπικού στην Ευρώπη αποτελούν «ωρολογιακή βόμβα». Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του, μέχρι το 2030 η Ευρωπαϊκή Περιφέρεια ενδέχεται να αντιμετωπίσει έλλειμμα σχεδόν ενός εκατομμυρίου επαγγελματιών υγείας, με τους νοσηλευτές να συνιστούν τη μεγαλύτερη κατηγορία.

Κατά τον ΠΟΥ, η κατάσταση αυτή δεν προέκυψε ξαφνικά. Η ανεπάρκεια νοσηλευτών είναι αποτέλεσμα πιέσεων που συσσωρεύονται εδώ και χρόνια. Οι ανάγκες περίθαλψης αυξάνονται συνεχώς, ενώ το διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό παραμένει περιορισμένο. Ο αυξημένος φόρτος εργασίας και η διαρκής πίεση οδηγούν σε επαγγελματική εξουθένωση. Πολλοί νοσηλευτές εγκαταλείπουν πρόωρα το επάγγελμα, γεγονός που επιδεινώνει περαιτέρω την κατάσταση.

Έτσι διαμορφώνεται ένας φαύλος κύκλος: όσο μειώνεται ο αριθμός των νοσηλευτών, τόσο αυξάνεται η επιβάρυνση για όσους παραμένουν, με αποτέλεσμα νέες αποχωρήσεις και διεύρυνση του ελλείμματος.

Ο Περιφερειακός Διευθυντής του ΠΟΥ για την Ευρώπη, Hans Henri P. Kluge, επεσήμανε ότι η επαρκής στελέχωση με νοσηλευτές δεν μπορεί να θεωρείται «πολυτέλεια» ή «διοικητική λεπτομέρεια», αλλά «επένδυση κρίσιμης σημασίας» για την ασφάλεια των ασθενών και τη συνολική λειτουργία των συστημάτων υγείας.

Οι νοσηλευτές, άλλωστε, αποτελούν περισσότερο από το μισό του ανθρώπινου δυναμικού στην υγεία – συγκεκριμένα το 56%. «Εάν τα κράτη είναι πράγματι προσηλωμένα στην προστασία των ασθενών», πρόσθεσε, «οφείλουν να λάβουν συγκεκριμένα μέτρα ώστε να διασφαλίσουν ότι το προσωπικό είναι επαρκές αριθμητικά και κατάλληλα εκπαιδευμένο».

Πού βρίσκεται η Ελλάδα

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση Health at a Glance: Europe 2024, που εκπονήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε συνεργασία με τον Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) και βασίζεται στα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία (2022–2023), τουλάχιστον 15 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης δήλωσαν έλλειψη νοσηλευτικού προσωπικού.

Η ίδια έκθεση κατατάσσει την Ελλάδα μεταξύ των χωρών με χαμηλή αναλογία ενεργών νοσηλευτών ανά 1.000 κατοίκους.

Ενώ ο μέσος όρος στην ΕΕ διαμορφώνεται περίπου στους 8–9 νοσηλευτές ανά 1.000 κατοίκους, στην Ελλάδα ο αντίστοιχος δείκτης κινείται περίπου στο μισό, γεγονός που αποτυπώνει διαχρονικό έλλειμμα στελέχωσης.

Η «ασφαλής στελέχωση»

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χρησιμοποιεί τον όρο «ασφαλής στελέχωση» για να περιγράψει τη διασφάλιση του κατάλληλου αριθμού νοσηλευτών, με το σωστό επίπεδο εκπαίδευσης και δεξιοτήτων, καθώς και με επαρκή υποστήριξη, ώστε να μπορούν να παρέχουν ποιοτική και ασφαλή φροντίδα. Η έννοια αυτή αναπτύσσεται σε δύο επίπεδα.

Σε στρατηγικό επίπεδο αφορά τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό: πόσοι νοσηλευτές εκπαιδεύονται, πώς χρηματοδοτείται η εκπαίδευση και η απασχόλησή τους και με ποιον τρόπο κατανέμεται και διατηρείται το ανθρώπινο δυναμικό στο σύστημα υγείας. Σε επιχειρησιακό επίπεδο σχετίζεται με την καθημερινή πρακτική: να βρίσκονται οι κατάλληλοι επαγγελματίες στον σωστό χώρο και χρόνο, ώστε να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των ασθενών.

Οι οκτώ άξονες δράσης

Στο επίκεντρο της παρέμβασης του ΠΟΥ βρίσκονται οκτώ βασικές πολιτικές κατευθύνσεις, που στοχεύουν στη διαμόρφωση ενός σταθερού και βιώσιμου πλαισίου στελέχωσης:

Αναγνώριση της κρισιμότητας του ρόλου των νοσηλευτών για την ασφάλεια των ασθενών
Η ποιότητα της φροντίδας και η προστασία των ασθενών εξαρτώνται άμεσα από τον αριθμό, τις δεξιότητες και τις συνθήκες εργασίας των νοσηλευτών. Εάν τα συστήματα υγείας δεν προστατεύουν το προσωπικό από την εξουθένωση και την επιβάρυνση, υπονομεύεται και η ασφάλεια των ασθενών.

Διαχείριση της πολυπλοκότητας του συστήματος υγείας
Η στελέχωση συνδέεται με τη χρηματοδότηση, την αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας, την οργάνωση των ομάδων φροντίδας και την αυξανόμενη πολυπλοκότητα των περιστατικών. Δεν υπάρχει μία απλή λύση· απαιτείται συντονισμένη προσέγγιση.

Μακροπρόθεσμη και κοινή δέσμευση όλων των εμπλεκομένων
Κυβερνήσεις, εργοδότες, ρυθμιστικές αρχές, επαγγελματικοί φορείς, συνδικάτα και εκπαιδευτικά ιδρύματα πρέπει να συνεργάζονται συστηματικά και σε βάθος χρόνου, με σταθερή πολιτική κατεύθυνση.

Αξιοποίηση αξιόπιστων και «έξυπνων» δεδομένων
Οι αποφάσεις οφείλουν να βασίζονται σε ακριβή και επικαιροποιημένα στοιχεία για το προσωπικό, τον φόρτο εργασίας και τις ανάγκες φροντίδας, μέσω σύγχρονων και διαλειτουργικών πληροφοριακών συστημάτων.

Ενίσχυση της παρακολούθησης και της λογοδοσίας
Δεν αρκούν οι εξαγγελίες. Αντιθέτως, απαιτούνται σαφείς κανόνες για τις ανάγκες στελέχωσης, συστηματική παρακολούθηση της εφαρμογής τους και διαφάνεια στα στοιχεία.

Στοχευμένες και ορθολογικές επενδύσεις
Η χρηματοδότηση είναι απαραίτητη, αλλά χρειάζονται και κατάλληλα κίνητρα και θεσμικοί μηχανισμοί, ώστε η επαρκής στελέχωση να αποτελεί σταθερή πρακτική.

Ποιοτική εκπαίδευση και συνεχής επαγγελματική ανάπτυξη
Η εκπαίδευση πρέπει να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες ανάγκες, ενώ η διαρκής επιμόρφωση να ενισχύει τις δεξιότητες και τη συμμετοχή των νοσηλευτών στον σχεδιασμό της φροντίδας.

Ενίσχυση της ηγεσίας των νοσηλευτών
Η ενεργή συμμετοχή των νοσηλευτών στη λήψη αποφάσεων για την οργάνωση της φροντίδας και τη διαχείριση του προσωπικού οδηγεί σε πιο ρεαλιστικές και αποτελεσματικές λύσεις.

Πηγή: ygeiamou.gr