Αντικρουόμενες δηλώσεις ΗΠΑ-Ιράν: Πόσο πετρέλαιο διέρχεται τελικά από τα Στενά του Ορμούζ;

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν συνεχίζουν να κάνουν αντικρουόμενες δηλώσεις σχετικά με το ποιος ασκεί μεγαλύτερο έλεγχο στα στρατηγικής σημασίας Στενά του Ορμούζ στον Κόλπο.

Η Ουάσιγκτον ισχυρίζεται ότι τα Στενά είναι ανοιχτό και ότι δεκάδες πλοία, που μεταφέρουν εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, το διασχίζουν καθημερινά.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ισχυρίστηκε τον περασμένο μήνα ότι οι ΗΠΑ έχουν τον «απόλυτο έλεγχο» της θαλάσσιας οδού, μέσω της οποίας μεταφέρεται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου σε καιρό ειρήνης, η οποία όμως παραμένει κλειστή από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν πριν από έξι μήνες.

Το Ιράν, ωστόσο, υποστηρίζει ότι το σημείο παραμένει υπό τον έλεγχό του και είναι κλειστό, εκτός από τα πλοία που έχουν λάβει προηγούμενη έγκριση και χρησιμοποιούν τα καθορισμένα κανάλια.

Σύμφωνα με το Al Jazeera, έχει προειδοποιήσει ότι άλλα πλοία που επιχειρούν να το διασχίσουν κινδυνεύουν να γίνουν στόχος.

Τι συμβαίνει λοιπόν πραγματικά στα πολυσυζητημένα Στενά του Ορμούζ;

Ποιες είναι οι τελευταίες δηλώσεις των ΗΠΑ;

Οι ΗΠΑ αναφέρουν ότι η ναυτιλιακή κίνηση μέσω των Στενών του Ορμούζ έχει αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες εβδομάδες.

Δύο αξιωματούχοι των ΗΠΑ δήλωσαν στο CNN ότι 40 εμπορικά πλοία που μετέφεραν περίπου 18 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου διέπλευσαν τα Στενά υπό στρατιωτική συνοδεία των ΗΠΑ την Τρίτη, κάτι που θα αποτελούσε νέο ρεκόρ σε καιρό πολέμου.

Ο Τραμπ ανέφερε παρόμοιο αριθμό τη Δευτέρα 31 Αυγούστου, λέγοντας ότι το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ βοηθούσε περίπου 30 πλοία να διέρχονται από το Ορμούζ κάθε βράδυ.

Αργότερα δήλωσε ότι η θαλάσσια οδός βρίσκεται «υπό τον έλεγχο των ΗΠΑ».

Όσον αφορά το πετρέλαιο, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ ανέφερε ότι «τουλάχιστον 10 εκατομμύρια βαρέλια» διέρχονταν από τα Στενά κάθε μέρα, ενώ τη Δευτέρα ο αριθμός αυτός κυμάνθηκε μεταξύ 15 και 17 εκατομμυρίων.

Η εκτίμηση αυτή έρχεται μετά την δήλωση του διοικητή του CENTCOM των ΗΠΑ Μπραντ Κούπερ την περασμένη εβδομάδα, σύμφωνα με την οποία ο αμερικανικός στρατός είχε «καθαρίσει» τις διαδρομές διέλευσης του Ορμούζ από θαλάσσιες νάρκες.

Πριν από την έναρξη του πολέμου, εκτιμάται ότι διέρχονταν από τη θαλάσσια οδό κατά μέσο όρο περίπου 100 πλοία και 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου καθημερινά.

Σύμφωνα με στοιχεία της PortWatch, ο αριθμός αυτός έχει μειωθεί σε συνολικό μέσο όρο επτά πλοίων από τον Μάρτιο.

Τι ισχυρίζεται το Ιράν σχετικά με τα Στενά;

Το Ιράν έχει αναγνωρίσει ότι ορισμένα πλοία διέρχονται από τα Στενά, αλλά επιμένει ότι διατηρεί τον έλεγχο της θαλάσσιας οδού.

Ο Πρόεδρος του Ιρανικού Κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, δήλωσε την Τρίτη ότι «ο εχθρός κατάφερε να περάσει μερικά πλοία» από το Ορμούζ, αλλά τόνισε ότι οι ιρανικές δυνάμεις παραμένουν «υπό πλήρη έλεγχο των Στενών και δεν θα επιτρέψουν το άνοιγμά του».

Ο Γκαλιμπάφ κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι δίνουν στα πλοία «ψευδείς εγγυήσεις» σχετικά με τη δυνατότητά τους να διασχίσουν μια νότια διαδρομή στο Ορμούζ, προειδοποιώντας ότι τα πλοία που θα επιχειρήσουν να το κάνουν θα αποτελέσουν στόχο.

Την επόμενη μέρα, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC) ισχυρίστηκε ότι δύο πετρελαιοφόρα προσέκρουσαν σε νάρκες και ακινητοποιήθηκαν ενώ προσπαθούσαν να διασχίσουν μια «παράνομη διαδρομή» στα Στενά. Η Σαουδική Αραβία, εν τω μεταξύ, ισχυρίστηκε ότι μια ιρανική επίθεση έπληξε ένα σαουδικό πετρελαιοφόρο, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν δύο Φιλιππινέζοι ναυτικοί.

Τι δείχνουν τα δεδομένα για τη ναυτιλία;

Τα πιο πρόσφατα δεδομένα παρακολούθησης πλοίων παρουσιάζουν μια εικόνα διαφορετική από τους ισχυρισμούς των ΗΠΑ, με πολύ λιγότερα πλοία να καταγράφονται ως διερχόμενα από τα Στενά.

Σύμφωνα με την εταιρεία ναυτιλιακών αναλύσεων Kpler, μόλις έξι πλοία διέσχισαν τα Στενά την Τετάρτη, 11 την Τρίτη και πέντε τη Δευτέρα. Η εταιρεία υπολόγισε τον μέσο όρο των τελευταίων 10 ημερών σε 13 πλοία την ημέρα.

Άλλες υπηρεσίες παρακολούθησης της ναυτιλιακής κίνησης παρουσιάζουν παρόμοιο μοτίβο. Η εταιρεία ναυτιλιακών δεδομένων Lloyd’s List Intelligence κατέγραψε μέσο όρο περίπου 12 διελεύσεων την ημέρα από τις 26 Αυγούστου έως την 1η Σεπτεμβρίου, αν και τα πιο πρόσφατα δεδομένα ενδέχεται να είναι ελλιπή «λόγω καθυστέρησης στην αναγνώριση των «σκοτεινών» διελεύσεων», όπως δήλωσε η διευθύντρια ναυτιλιακής πληροφορίας και έρευνας της εταιρείας, Μπρίτζετ Ντιακούν. Αυτό σημαίνει ότι ορισμένα πλοία απενεργοποιούν τους πομπούς εντοπισμού τους.

Από τις 17 έως τις 23 Αυγούστου, η Lloyd’s List Intelligence κατέγραψε «περίπου 14 πλοία που δεν συνδέονται με το Ιράν κάθε μέρα», δήλωσε η Diakun στο Al Jazeera.

Όλα αυτά τα στοιχεία είναι πολύ χαμηλότερα από τον ισχυρισμό των ΗΠΑ ότι 40 πλοία πέρασαν τα Στενά την Τρίτη.

Το Κοινό Κέντρο Ναυτιλιακών Πληροφοριών (JMIC), το οποίο παρακολουθεί τις απειλές για τη ναυτιλία στην περιοχή, ανέφερε σε ανακοίνωσή του της 1ης Σεπτεμβρίου ότι η εμπορική κίνηση μέσω του Ορμούζ ήταν «πολύ κάτω από τα βασικά επίπεδα», παρά μια «μέτρια άνοδο σε σχέση με τα πρόσφατα χαμηλά επίπεδα».

Η ανακοίνωση χαρακτήρισε το επίπεδο κινδύνου για τα Στενά του Ορμούζ ως «σοβαρό», αναφέροντας «συνεχιζόμενο κίνδυνο από παρασυρόμενες ή μη χαρτογραφημένες νάρκες», παρά τους ισχυρισμούς των ΗΠΑ ότι έχουν καθαρίσει τα Στενά από νάρκες.

Πώς εξηγείται η απόκλιση;

Η Ντιακούν δήλωσε στο Al Jazeera ότι είναι δύσκολο να εξηγηθεί η διαφορά μεταξύ των αριθμών διέλευσης που ισχυρίζονται οι ΗΠΑ και εκείνων που καταγράφονται από τους ιχνηλάτες πλοίων, χωρίς να γνωρίζουμε πώς οι ΗΠΑ υπολογίζουν τα δικά τους στοιχεία.

Ανέφερε ότι είναι πιθανό οι ΗΠΑ να συμπεριλαμβάνουν στο σύνολο τους μικρότερα πλοία ή πλοία που δεν μεταφέρουν φορτίο, σε αντίθεση με τη Lloyd’s, η οποία υπολογίζει μόνο «πλοία μεταφοράς φορτίου άνω των 10.000 dwt [μεταφορική χωρητικότητα]».

Ο Έιρικ Χούπερ, ανώτερος συνεργάτης που καλύπτει τον τομέα των λιμένων και των τερματικών σταθμών για την εταιρεία συμβούλων ναυτιλιακών ερευνών Drewry, επισήμανε επίσης πιθανές διαφορές στον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ καταμετρούν τις διελεύσεις πλοίων.

«Μια καταμέτρηση των πλοίων που βρίσκονται σε επιχειρησιακή δραστηριότητα στις ΗΠΑ περιλαμβάνει εύλογα όλα τα σκάφη που κινούνταν υπό ή κοντά σε ναυτική προστασία: βοηθητικά πλοία του ναυτικού, πλοία υποστήριξης ανοικτής θάλασσας και ρυμουλκά, παράκτια και μικρά σκάφη [καθώς και] δάου», ανέφερε ο Χούπερ, σημειώνοντας ότι η εταιρεία παρακολούθησης πλοίων Kpler αποκλείει τέτοια σκάφη «με βάση το μέγεθος ή το φορτίο τους».

Γενικότερα, τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ιράν έχουν κίνητρο να αναδείξουν την επιρροή τους στα Στενά, η κατάσταση του οποίου έχει γίνει σημαντικό σημείο τριβής στη διαμάχη τους που διαρκεί έξι μήνες.

Ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ Χένρι Ένσερ δήλωσε πρόσφατα στο Al Jazeera ότι πιστεύει ότι ο τελευταίος κύκλος αντιπαράθεσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν πιθανότατα πυροδοτήθηκε από τους ισχυρισμούς του CENTCOM ότι είχε αποναρκοθετήσει τα Στενά, και πρόσθεσε ότι «και οι δύο πλευρές θα έκαναν καλά να σταματήσουν να μιλούν τόσο πολύ».