Αρνητικές τιμές ρεύματος: Τι γίνεται όταν η Ελλάδα παράγει περισσότερο ρεύμα απ’ όσο χρειάζεται
Οι αρνητικές τιμές ρεύματος εμφανίστηκαν για πρώτη φορά το 2024 στην ελληνική χονδρεμπορική αγορά . Το 2025 καταγράφηκαν περίπου στο 1,3% των ωρών, ενώ στην Ισπανία και την Ολλανδία σχεδόν στο 7%. Παρά τη διαφορά, η ελληνική αγορά αντιμετωπίζει την ίδια πρόκληση με την υπόλοιπη Ευρώπη, σε ορισμένες ώρες η παραγωγή, κυρίως από ΑΠΕ, ξεπερνά τη ζήτηση και το σύστημα δεν διαθέτει αρκετή ευελιξία για να απορροφήσει την περίσσεια.
Με απλά λόγια, αρνητική τιμή σημαίνει ότι υπάρχει περισσότερο ρεύμα απ’ όσο χρειάζονται εκείνη την ώρα οι καταναλωτές. Για να διαθέσουν την παραγωγή τους, κάποιοι παραγωγοί μπορεί να πληρώνουν αντί να εισπράττουν. Αυτό συμβαίνει κυρίως όταν τα φωτοβολταϊκά και τα αιολικά παράγουν πολύ, η ζήτηση είναι χαμηλή και δεν υπάρχουν αρκετά μέσα για να αποθηκευτεί ή να καταναλωθεί η ενέργεια που περισσεύει. Η αρνητική τιμή στη χονδρεμπορική αγορά, πάντως, δεν σημαίνει ότι τα νοικοκυριά θα πληρωθούν ή ότι ο λογαριασμός τους θα μηδενιστεί.
Οι αρνητικές τιμές δεν αποτελούν από μόνες τους ένδειξη αποτυχίας της αγοράς. Είναι, σύμφωνα με τη μελέτη της Compass Lexecon που εκπόνησε για λογαριασμό της Eurelectric, ένα σήμα ότι χρειάζονται περισσότερη αποθήκευση, πιο ευέλικτη κατανάλωση και δυνατότητα προσαρμογής της παραγωγής. Η μελέτη παρουσιάστηκε στην ημερίδα Market Design Day 2026.
Γιατί η ελληνική αγορά έχει ηπιότερα επεισόδια
Η Ελλάδα κατέγραψε λιγότερα και ηπιότερα επεισόδια αρνητικών τιμών από την Πολωνία το 2024 και το 2025. Η μελέτη συνδέει τη διαφορά με τη δομή του φωτοβολταϊκού δυναμικού και των συμβάσεων στήριξης, μεγάλο μέρος των ελληνικών φωτοβολταϊκών προέρχεται από μεγάλα έργα, τα οποία έχουν ισχυρότερο κίνητρο να ανταποκρίνονται στις τιμές της αγοράς. Στην Πολωνία, μεγαλύτερο μερίδιο της φωτοβολταϊκής ισχύος προέρχεται από μικρές εγκαταστάσεις, λιγότερο εκτεθειμένες στα σήματα της χονδρεμπορικής αγοράς.
Το 2025, πάντως, η χαμηλή συχνότητα δεν σήμαινε ότι έλειψαν οι έντονες διακυμάνσεις, η βαθύτερη αρνητική τιμή στην Ελλάδα έφτασε τα 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα κάτω από το μηδέν. Η σύγκριση με άλλες αγορές δείχνει πόσο διαφορετική μπορεί να είναι η ένταση του φαινομένου. Την 1η Μαΐου 2026, οι τιμές στη Γερμανία, τη Γαλλία και το Βέλγιο πλησίασαν το κατώτατο όριο των -500 ευρώ/MWh, ενώ στην Ισπανία δεν έφτασαν σε αντίστοιχα χαμηλά επίπεδα.
Η ελληνική επίδοση, επομένως, δεν εξαρτάται μόνο από το πόσα φωτοβολταϊκά και αιολικά λειτουργούν. Σημασία έχει και το πώς είναι σχεδιασμένες οι συμβάσεις τους, τι περιθώρια έχουν οι μονάδες να μειώσουν την παραγωγή τους και αν υπάρχουν αποθήκες ή καταναλωτές που μπορούν να αυξήσουν τη ζήτησή τους όταν περισσεύει ενέργεια.
Η ώρα της υπερπαραγωγής
Οι αρνητικές τιμές εμφανίζονται όταν η προσφορά ξεπερνά τη ζήτηση και η τιμή εκκαθάρισης της αγοράς υποχωρεί κάτω από το μηδέν. Αυτό δεν σημαίνει ότι το ρεύμα γίνεται δωρεάν για τα νοικοκυριά ή ότι οι καταναλωτές πληρώνονται αυτομάτως για να το χρησιμοποιήσουν. Πρόκειται για τιμές στη χονδρεμπορική αγορά, οι οποίες δεν περνούν υποχρεωτικά με τον ίδιο τρόπο στα τιμολόγια λιανικής.
Το φαινόμενο είναι συχνότερο τις μεσημεριανές ώρες, ιδίως την άνοιξη και το καλοκαίρι, όταν τα φωτοβολταϊκά παράγουν πολύ και η κατανάλωση είναι χαμηλότερη. Μπορεί να ενισχυθεί τα Σαββατοκύριακα ή σε περιόδους ήπιου καιρού, ενώ πλεόνασμα μπορεί να δημιουργήσει και η υψηλή αιολική παραγωγή.
Η εξέλιξη των τελευταίων ετών συνδέεται με την ταχύτερη αύξηση της προσφοράς σε σχέση με τη ζήτηση και τα διαθέσιμα μέσα ευελιξίας. Το 2023 και το 2024 προστέθηκαν στο ευρωπαϊκό σύστημα 75 και 79 GW φωτοβολταϊκής ισχύος αντίστοιχα. Την ίδια περίοδο η ζήτηση παρέμενε χαμηλή, μετά την ενεργειακή κρίση και την υποχώρηση της κατανάλωσης. Το 2024 ήταν η πρώτη χρονιά κατά την οποία καταγράφηκαν αρνητικές τιμές στην Ελλάδα, την Πολωνία, την Πορτογαλία και την Ισπανία.
Στην Ευρώπη, η συχνότητα των αρνητικών τιμών αυξήθηκε από το 2015 και κορυφώθηκε το 2024. Το 2025 και το 2026 σταθεροποιήθηκε ή υποχώρησε σε ορισμένες αγορές, καθώς η ζήτηση άρχισε να ανακάμπτει, άλλαξαν ορισμένοι κανόνες στήριξης των ΑΠΕ και αναπτύχθηκαν νέες πηγές ευελιξίας. Η τάση, ωστόσο, δεν είναι ίδια παντού ούτε έχει αναστραφεί οριστικά.
Γερμανία, Ισπανία, Φινλανδία: τρεις διαφορετικές εικόνες
Η σύγκριση Γερμανίας και Ισπανίας την 1η Μαΐου 2026 δείχνει πόσο καθοριστικός είναι ο σχεδιασμός των συμβάσεων. Στη Γερμανία, περίπου το 75% του φωτοβολταϊκού δυναμικού, που ξεπερνά τα 100 GW, λειτουργούσε με απλές συμβάσεις εγγυημένης τιμής, οι οποίες περιορίζουν την έκθεση των παραγωγών στις αρνητικές τιμές. Παράλληλα, παρέμεναν σε λειτουργία περίπου 10 GW μονάδων που δεν ήταν φωτοβολταϊκές ή αιολικές. Όταν η εγχώρια προσφορά ξεπέρασε τη ζήτηση κατά 18 GW, η τιμή έφτασε τα -500 ευρώ/MWh.
Στην Ισπανία, αντιθέτως, μεγαλύτερο μέρος των ΑΠΕ λειτουργούσε με συμβάσεις αγοράς ενέργειας, εμπορικούς όρους ή μηχανισμούς στήριξης που ενθάρρυναν την προσαρμογή της παραγωγής στις τιμές. Η πιθανή περικοπή φωτοβολταϊκής παραγωγής συνέβαλε στο να μην εμφανιστούν τόσο βαθιά αρνητικές τιμές, αν και έκανε δυσκολότερη την πρόβλεψη της παραγωγής. Η έκθεση σημειώνει, επίσης, ότι η περιορισμένη διασύνδεση Ισπανίας–Γαλλίας εμπόδισε την εξαγωγή μέρους του πλεονάσματος, αλλά περιόρισε και τη μετάδοση των πολύ χαμηλών τιμών από τη μία αγορά στην άλλη.
Η Φινλανδία προσφέρει ένα παράδειγμα για το πώς η ευελιξία μπορεί να μειώσει τη συχνότητα του φαινομένου. Οι αρνητικές τιμές αντιστοιχούσαν στο 8,3% των ωρών το 2024, αλλά περιορίστηκαν στο 1% το πρώτο εξάμηνο του 2026, δηλαδή σε 46 ώρες. Η μελέτη συνδέει την υποχώρηση με την εγκατάσταση μπαταριών και την ηλεκτροποίηση της θέρμανσης. Η ισχύς των ηλεκτρικών λεβήτων στην τηλεθέρμανση προβλέπεται να φτάσει τα 3,5 GW έως το 2027, ενώ εκείνη των αντλιών θερμότητας το 1 GW.
Το στοίχημα της ευελιξίας
Όταν μια μονάδα δεν μπορεί να μειώσει γρήγορα την παραγωγή της, η διακοπή και η επανεκκίνησή της μπορεί να κοστίζουν περισσότερο από το να λειτουργήσει για λίγες ώρες με αρνητική τιμή. Αντίστοιχα, συμβάσεις που συνδέουν την ενίσχυση ενός παραγωγού με την πραγματική παραγωγή του ενδέχεται να διατηρούν το κίνητρο για λειτουργία ακόμη και όταν το σύστημα έχει πλεόνασμα. Η μελέτη επισημαίνει ότι τέτοια κίνητρα μπορεί να παράγουν στρεβλά σήματα και προτείνει να εξεταστούν τόσο οι νέες συμβάσεις όσο και τα παλαιότερα καθεστώτα στήριξης, με προσοχή στη σταθερότητα των όρων για τους επενδυτές.
Η αποθήκευση μπορεί να μεταφέρει μέρος της μεσημεριανής παραγωγής σε ώρες υψηλότερης ζήτησης. Η Ιταλία επιχειρεί να στηρίξει αυτή τη λειτουργία με το σύστημα MACSE, το οποίο προβλέπει μακροχρόνιες συμβάσεις 15 ετών για μπαταρίες και 30 ετών για υδροηλεκτρικά έργα. Στόχος είναι να εξασφαλιστούν έσοδα για τις επενδύσεις και να δημιουργηθούν προϊόντα που επιτρέπουν τη μεταφορά ενέργειας από τις ώρες ηλιοφάνειας στις ώρες αιχμής. Η μελέτη υπογραμμίζει ότι τέτοιες παρεμβάσεις πρέπει να σχεδιάζονται προσεκτικά, ώστε να καλύπτουν πραγματικές ανάγκες χωρίς να εκτοπίζουν ιδιωτικές επενδύσεις.
Σημαντικό ρόλο έχει και η ζήτηση. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι βιομηχανίες, οι επιχειρήσεις και οι δημόσιες υπηρεσίες αντιστοιχούν περίπου στα δύο τρίτα της τελικής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας. Μπορούν, όπου το επιτρέπουν οι παραγωγικές τους ανάγκες, να μεταφέρουν μέρος του φορτίου τους σε ώρες με φθηνή ενέργεια. Τα νοικοκυριά μπορούν επίσης να συμβάλουν με τη φόρτιση ηλεκτρικών οχημάτων, τη θέρμανση νερού ή τη λειτουργία αποθηκευτικών συστημάτων σε ώρες αυξημένης παραγωγής. Αυτό προϋποθέτει έξυπνους μετρητές, δυνατότητα ελέγχου και τιμολόγια που δίνουν στους καταναλωτές επιλογές, χωρίς να τους εκθέτουν απροστάτευτους σε απότομες διακυμάνσεις.
Η Ελλάδα καλείται να χαρτογραφήσει πού και τι είδους ευελιξία χρειάζεται, από την αποθήκευση και τα δίκτυα έως τη συμμετοχή της βιομηχανίας και των καταναλωτών. Το ευρωπαϊκό χρονοδιάγραμμα προβλέπει ενδεικτικούς εθνικούς στόχους για μη ορυκτή ευελιξία έως τον Ιανουάριο του 2027. Οι ανάγκες ευελιξίας στην ΕΕ εκτιμάται ότι θα διπλασιαστούν έως το 2033 και θα εξαπλασιαστούν έως το 2050, σε σχέση με τα επίπεδα των αρχών της δεκαετίας του 2020. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να μηδενιστούν οι αρνητικές τιμές, αλλά να δείχνουν την πραγματική ανάγκη του συστήματος και να οδηγούν σε επενδύσεις που επιτρέπουν στην ενέργεια από ΑΠΕ να αξιοποιείται όταν υπάρχει ζήτηση.
Πηγή: iefimerida.gr



