Η Καμπούλ κινδυνεύει να ξεμείνει από νερό μέχρι το 2030 – Για πολλούς κατοίκους η μέρα αυτή έχει φτάσει ήδη

Η πρωτεύουσα του Αφγανιστάν Καμπούλ διατρέχει τον κίνδυνο να γίνει η πρώτη σύγχρονη πόλη που θα ξεμείνει από νερό και θα μπορούσε να το κάνει ήδη από το 2030, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Prosper Global.

Όμως για πολλούς κατοίκους αυτής της ταχέως αναπτυσσόμενης πόλης, αυτή η μέρα είναι ήδη εδώ. Βρίσκονται στην πρώτη γραμμή μιας κλιμακούμενης αστικής κρίσης ύδρευσης που δεν περιορίζεται μόνο στην Κεντρική Ασία.

Πόλεις σε όλο τον κόσμο βρίσκονται στα πρόθυρα μιας τόσο σοβαρής έλλειψης νερού που οι κάτοικοι θα πρέπει να προετοιμαστούν για μια «ημέρα μηδέν», την ημέρα που οι βρύσες σε μεγάλα τμήματα της πόλεων θα στερέψουν.

Οι κρίσεις νερού τείνουν να ακολουθούν συγκεκριμένα μοτίβα: Αυξανόμενοι αστικοί πληθυσμοί έρχονται σε αντίθεση με ανεπαρκείς και υποχρηματοδοτούμενες υποδομές ύδρευσης, ενώ η κατάσταση επιδεινώνεται περαιτέρω από την κλιματική κρίση, η οποία οδηγεί σε θερμότερο και ξηρότερο καιρό και διαταράσσει τον κύκλο των υδάτων .

Από όλες τις αστικές περιοχές που αντιμετωπίζουν μια κρίση νερού, η κατάσταση στην Καμπούλ μπορεί να είναι η πιο ζοφερή. Είναι μια από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες πόλεις και βρίσκεται σε μια από τις πιο ευάλωτες στην κλιματική αλλαγή χώρες.

Επιπλέον, το Αφγανιστάν έχει υποφέρει από δεκαετίες συγκρούσεων και η παγκόσμια βοήθεια έχει σχεδόν μηδενιστεί από τότε που επέστρεψαν οι Ταλιμπάν στην εξουσία το 2021.

Η Καμπούλ αντιμετωπίζει μια «καταστροφή», δήλωσε ο Μοχντ Φαϊζί, καθηγητής στο Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο των Ηνωμένων Εθνών για το Νερό, το Περιβάλλον και την Υγεία. «Έχουμε μόνο ένα περιορισμένο χρονικό περιθώριο».

Στους δρόμους της Καμπούλ, το νερό αποτελεί ένα από τα κύρια θέματα συζήτησης, δήλωσε η Μίρζα Τζαν, η οποία ζει στη γειτονιά Ταϊμάνι της πόλης. Όλοι επηρεάζονται.

Όταν η οικογένεια της Τζαν αγόρασε το σπίτι της το 1990, μπορούσαν να αντλούν νερό από ένα ρηχό πηγάδι. Με τα χρόνια, έπρεπε να σκάβουν το πηγάδι όλο και πιο βαθιά, καθώς αυτό στέγνωνε. Τώρα έχει βάθος πάνω από 220 μέτρα, μια δαπανηρή προσπάθεια που κατέστη δυνατή μόνο χάρη στα χρήματα που έστειλαν οι δύο γιοι της που ζουν στις ΗΠΑ.

Καθώς τα υπόγεια ύδατα στερεύουν, όσοι όπως η Τζαν μπορούν να αντέξουν οικονομικά το κόστος συνεχίζουν να σκάβουν βαθύτερα. Όσοι δεν μπορούν, καταφεύγουν στις χειροκίνητες αντλίες στα τζαμιά. «Είναι μια αόρατη καταστροφή», λέει η Τζαν, «η πόλη σύντομα θα ξεμείνει από νερό».

Όμως η Καμπούλ δεν θα έπρεπε να έχει έλλειψη νερού. Απλώνεται σε μια μεγάλη κοιλάδα και περιβάλλεται από την υψηλή οροσειρά των Ιμαλαΐων, Χίντου Κους.

Απόκρημνες κορυφές της τεράστιας οροσειράς λειτουργούν ως πύργοι νερού. Το λιωμένο χιόνι και οι παγετώνες τροφοδοτούν τον ποταμό Καμπούλ, ο οποίος διασχίζει την πόλη, και ανατροφοδοτούν τον υδροφόρο ορίζοντα, όμως μόνο το ένα πέμπτο του πληθυσμού έχει πρόσβαση σε δίκτυο ύδρευσης.

Την τελευταία δεκαετία, τα επίπεδα των υπόγειων υδάτων έχουν μειωθεί κατακόρυφα σχεδόν κατά 30 μέτρα, σύμφωνα με την Prosper Global. Το νερό αντλείται πλέον πολύ πιο γρήγορα από ό,τι μπορεί να αναπληρωθεί, αφήνοντας ένα εκτιμώμενο έλλειμμα άνω των 1,55 δισεκατομμυρίων κυβικών ποδιών ετησίως. Σχεδόν οι μισές γεωτρήσεις της πόλης έχουν στερέψει. «Σε πολλές γειτονιές, το νερό έχει ήδη εξαντληθεί», δήλωσε ο Φαϊζί.

Είναι αποτέλεσμα της αυξανόμενης ζήτησης, από κατοικίες, θερμοκήπια και επιχειρήσεις. Αλλά και η ανθρωπογενής κλιματική κρίση παίζει ρόλο. Η χώρα έχει βιώσει έξι συνεχόμενα χρόνια ξηρασίας, με την περασμένη χρονιά να είναι μια από τις πιο σοβαρές. Οι χιονοπτώσεις έφτασαν στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 25 ετών στο Αφγανιστάν στο τέλος του περασμένου έτους, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, και αποτελεί μέρος μιας μακροπρόθεσμης τάσης που έχει οδηγήσει σε μείωση των επιπέδων χιονιού κατά σχεδόν 20% μεταξύ 2014 και 2020.

Όταν βρέχει, οι σκληρές, αδιαπέραστες επιφάνειες της Καμπούλ σημαίνουν ότι το νερό δεν αναπληρώνει τον υδροφόρο ορίζοντα, αλλά αντίθετα σαρώνει την πόλη με ξαφνικές πλημμύρες, καταστρέφοντας σπίτια και σκοτώνοντας ανθρώπους.

Η εξαφάνιση των υπόγειων υδάτων της Καμπούλ δεν αποτελεί «κρίση», θεωρεί ο Νατζιμπουλάχ Σαντίντ, ερευνητής υδάτων και περιβάλλοντος με έδρα τη Γερμανία, στο Δίκτυο Επαγγελματιών Υδάτων και Περιβάλλοντος του Αφγανιστάν. Αυτή η λέξη υποδηλώνει ένα βραχυπρόθεσμο σοκ για το σύστημα. Προτιμά τον όρο «χρεοκοπία νερού» επειδή «εξαντλείται ένας πόρος που δεν είναι πλέον ανακτήσιμος».

Η Καμπούλ επεκτείνεται με γρήγορους ρυθμούς, με πολυώροφα κτίρια να κατασκευάζονται πάνω σε υπάρχουσες κατασκευές. Αντί για μία οικογένεια σε ένα οικόπεδο, τώρα υπάρχουν δεκάδες και αυτό αυξάνει δραματικά την πίεση στους ήδη περιορισμένους υδάτινους πόρους, δήλωσε ο Σαντίντ.

Οι επιπτώσεις είναι πιο έντονες για τους κατοίκους που ήδη αντιμετωπίζουν υψηλά επίπεδα φτώχειας, δήλωσε αξιωματούχος του ΟΗΕ με έδρα το Αφγανιστάν. Αυτό είναι «το πιο επικίνδυνο κομμάτι» της κατάστασης, λένε.

Οι φτωχότεροι άνθρωποι ξοδεύουν έως και 30% του συνολικού εισοδήματός τους για νερό, εκτιμούν οι αναλυτές, όταν ο ΟΗΕ θεωρεί ότι ένα λογικό κόστος νερού δεν πρέπει να ξεπερνά το 3% του εισοδήματος των νοικοκυριών.

Η δεινή κατάσταση γίνεται ακόμη χειρότερη αν ληφθεί υπόψη ότι έως και το 80% μεγάλων τμημάτων των υπόγειων υδάτων της πόλης είναι μολυσμένα, τόσο από λύματα όσο και από φυσικές ουσίες όπως το αρσενικό. Πρόκειται για «άλλη μια κρυφή κρίση», δήλωσε ο Τζαλάλ Νάσερ Φακιργιάρ, ειδικός σε θέματα υδάτων με έδρα την Ολλανδία και πρώην γενικός διευθυντής της Λεκάνης Απορροής του Ποταμού Καμπούλ.

Οι κάτοικοι της Καμπούλ έχουν λίγες επιλογές. Μπορεί κάποιοι να σκεφτούν να εγκαταλείψουν την Καμπούλ, όμως η λειψυδρία είναι συνηθισμένη σε πολλά μέρη του Αφγανιστάν.

Το εξωτερικό είναι ακόμη πιο δύσκολο. Το Ιράν και το Πακιστάν επιστρέφουν βίαια του Αφγανούς που περνούν τα σύνορα, ενώ στην πιο μακρινή Ευρώπη, η έντονη αντιμεταναστευτική ρητορική καθιστά την κατάσταση πολύ δύσκολη.

«Δεν υπάρχει πραγματικά πουθενά να πάει κανείς», λέει αξιωματούχος του ΟΗΕ.

Το τελευταίο διάστημα, έχουν κατατεθεί σχέδια για την άμβλυνση της επικείμενης καταστροφής στην Καμπούλ, αξιοποιώντας τα επιφανειακά ύδατα.

Το φράγμα Σαχτούτ, το οποίο θα σχεδιαζόταν να κατασκευαστεί σε έναν παραπόταμο του ποταμού Καμπούλ, θα μπορούσε να παρέχει νερό σε περισσότερα από 2 εκατομμύρια άτομα στην πόλη. Η Ινδία συμφώνησε να το χρηματοδοτήσει, αλλά το έργο σταμάτησε μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία το 2021.

Οι Ταλιμπάν επιμένουν ότι η κατασκευή θα προχωρήσει άμεσα, αλλά η κατασκευή δεν έχει ακόμη ξεκινήσει και αντιμετωπίζει έντονη αντίθεση από το Πακιστάν, το οποίο ισχυρίζεται ότι το φράγμα θα μειώσει σημαντικά το νερό που λαμβάνει από τον ποταμό Καμπούλ.

Ένα άλλο σχέδιο είναι ένας αγωγός μήκους 200 χλμ. που θα μεταφέρει νερό από τον ποταμό Παντζσίρ στην Καμπούλ, για την κάλυψη αναγκών 2 εκατομμυρίων κατοίκων της πόλης. Ωστόσο, βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της έρευνας και του σχεδιασμού.

Ακόμα κι αν αυτά τα έργα προχωρήσουν, η κατασκευή τους θα διαρκέσει χρόνια και θα απαιτήσει επίσης μονάδες επεξεργασίας και ένα κατάλληλο δίκτυο για να φέρει το νερό στα σπίτια των ανθρώπων. «Οι Ταλιμπάν δεν έχουν την ικανότητα να αντιμετωπίσουν ένα τόσο μεγάλο πρόβλημα και το γνωρίζουν», είπε ο Φαϊζί.

Η κατάσταση του νερού στην Καμπούλ «οδεύει προς μια σοβαρή κρίση», δήλωσε ο Ματιουλάχ Αμπίντ, εκπρόσωπος του Υπουργείου Ενέργειας και Υδάτων του Αφγανιστάν. Είπε ότι το υπουργείο αναλαμβάνει δράση, μεταξύ άλλων κατασκευάζοντας φράγματα και χιλιάδες πηγάδια στην πόλη για την επανατροφοδότηση των υπόγειων υδάτων, ελέγχοντας την εμπορική χρήση νερού και ολοκληρώνοντας το φράγμα Σαχ ουά Αρούς το 2024, το οποίο είχε σχεδιαστεί για να τροφοδοτεί 20.000 νοικοκυριά. Υπάρχουν πολλές συνεχιζόμενες προσπάθειες για την αντιμετώπιση του προβλήματος του νερού, αλλά «αυτά τα μέτρα απαιτούν χρόνο και πόρους», πρόσθεσε ο Αμπίντ.

Πηγή: CNN