Τι περιλαμβάνει το νέο deal του Τραμπ για τη Γροιλανδία

Οκτώ μήνες αφότου ο Ντόναλντ Τραμπ παραλίγο να διαλύσει το ΝΑΤΟ απειλώντας να προσαρτήσει τη Γροιλανδία -με τη βία, εάν χρειαζόταν- υπέγραψε αυτό που ο ίδιος χαρακτήρισε ως μια νέα «φανταστική» συμφωνία, η οποία δίνει στις ΗΠΑ όλο τον έλεγχο και τη στρατιωτική πρόσβαση που χρειάζονται στο δανικό έδαφος.

Τόσο θορυβήθηκαν οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι από την αποφασιστικότητα του Αμερικανού προέδρου -και από την απειλή του για επιβολή δασμών ύψους 25% σε όποιον στεκόταν εμπόδιο στην προσάρτηση- ώστε άρχισαν να συζητούν για ένα μέλλον της Δύσης χωρίς την Αμερική.

Όμως, η συμφωνία της Τρίτης για την ασφάλεια στην Αρκτική και τον Βόρειο Ατλαντικό, η οποία υπεγράφη στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών από τον Τραμπ και τους πρωθυπουργούς της Γροιλανδίας και της Δανίας, θέτει τέλος στη διαμάχη.

Τι ακριβώς περιλαμβάνει η συμφωνία και ποιοι είναι οι κερδισμένοι και οι χαμένοι από τις πολύμηνες συνομιλίες υψηλού ρίσκου;

Πού στοχεύει η συμφωνία ΗΠΑ – Γροιλανδίας

Αρχικά, δεν πρόκειται για μια εντελώς νέα συμφωνία, αφού στοχεύει στην «τροποποίηση και συμπλήρωση» μιας προγενέστερης συμφωνίας μεταξύ των ΗΠΑ και της Δανίας που χρονολογείται από το 1951.

Πολλοί εμπειρογνώμονες υποστήριζαν ότι αυτή η παλαιότερη συμφωνία παρείχε ήδη στον Τραμπ το μεγαλύτερο μέρος όσων ζητούσε όσον αφορά την απεριόριστη ελευθερία για την εγκατάσταση στρατιωτικών βάσεων και την επιτήρηση της περιοχής

Τώρα, υπάρχει μια βασική διαφορά: πλέον η Γροιλανδία αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος.

Νέες βάσεις και drones

Το προοίμιο του κειμένου επαναβεβαιώνει τις δεσμεύσεις των συμβαλλομένων μερών για τήρηση του διεθνούς δικαίου, τον σεβασμό της δανικής επικράτειας, την εκπλήρωση των υποχρεώσεων προς το ΝΑΤΟ και τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των κατοίκων της Γροιλανδίας. Το μεγαλύτερο μέρος του υπόλοιπου κειμένου εστιάζει στην αμερικανική στρατιωτική και πολιτική πρόσβαση στη Γροιλανδία και στα σχέδια δημιουργίας αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων εκεί.

Ο Τραμπ υποσχέθηκε να κατασκευάσει δύο «πολύ μεγάλες» βάσεις στη Γροιλανδία. Σύμφωνα με το κείμενο που έδωσε στη δημοσιότητα η δανική κυβέρνηση, οι δύο πολυδιαφημισμένες νέες αμερικανικές βάσεις δεν είναι ούτε αυτές εντελώς νέες, τουλάχιστον όσον αφορά τις τοποθεσίες τους, αναφέρει το Politico.

Η μία θα βρίσκεται στο Narsarsuaq στη νότια Γροιλανδία, όπου βρισκόταν η πρώην αμερικανική βάση Bluie West One που έκλεισε τη δεκαετία του 1950. Η άλλη είναι στο Mestersvig στην ανατολική Γροιλανδία, η οποία σήμερα στεγάζει τη δανική μονάδα περιπολίας με σκύλους έλκηθρου «Sirius» και πρόκειται να ανακατασκευαστεί.

Βάσει της συμφωνίας, ο αμερικανικός στρατός θα έχει «ελεύθερη πρόσβαση» σε εναέριες, χερσαίες και θαλάσσιες οδούς εντός και πέριξ της Γροιλανδίας μεταξύ των δύο βάσεων. Η Γροιλανδία φιλοξενεί ήδη τη Διαστημική Βάση Pituffik των ΗΠΑ, όπου σταθμεύουν περίπου 150 Αμερικανοί στρατιώτες για τη λειτουργία σταθμού παρακολούθησης βαλλιστικών πυραύλων, με σκοπό την προστασία της Βόρειας Αμερικής από επιθέσεις πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς.

Η συμφωνία ορίζει επίσης τον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να εγκαταστήσουν νέες υποδομές για τη διεξαγωγή πολέμου με drones -γίνεται λόγος για «μη επανδρωμένες στρατιωτικές εγκαταστάσεις»- στη Γροιλανδία, μέσω διαδικασιών ταχείας έγκρισης από τις αρχές της Δανίας και της Γροιλανδίας.

Ωστόσο, η Δανία και η Γροιλανδία θα έχουν τον τελικό λόγο για το πού θα χωροθετηθούν αυτές οι εγκαταστάσεις ή για το αν θα κατασκευαστούν εν γένει, σύμφωνα με το Politico.

Οι ΗΠΑ «περιχαρακώνουν» τη Γροιλανδία

Νέες είναι επίσης αρκετές ρήτρες που έχουν σχεδιαστεί για να εμποδίσουν πιθανούς ανταγωνιστές και αντιπάλους από το να αποκτήσουν στρατιωτικό ή οικονομικό έρεισμα στη Γροιλανδία στο μέλλον. Ορίζεται ότι κανένα κράτος μη μέλος του ΝΑΤΟ δεν μπορεί να ανοίξει βάση στο νησί ούτε να προχωρήσει σε εξόρυξη κρίσιμων ορυκτών ή σπάνιων γαιών χωρίς τη σύμφωνη γνώμη των τριών συμβαλλομένων μερών.

Ο Τραμπ έχει αναφερθεί συχνά στην κινεζική και ρωσική στρατιωτική δραστηριότητα γύρω από τη Γροιλανδία, ισχυριζόμενος νωρίτερα φέτος ότι: «Αν κοιτάξετε έξω από τη Γροιλανδία αυτή τη στιγμή, υπάρχουν ρωσικά αντιτορπιλικά. Υπάρχουν κινεζικά αντιτορπιλικά… υπάρχουν ρωσικά υποβρύχια παντού. Δεν πρόκειται να επιτρέψουμε στη Ρωσία ή την Κίνα να καταλάβουν τη Γροιλανδία, και αυτό ακριβώς θα κάνουν αν δεν δράσουμε».

Αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ απέρριψαν διακριτικά αυτούς τους ισχυρισμούς, με έναν διπλωμάτη να δηλώνει ότι «δεν διαπιστώνουμε καμία κινεζική δραστηριότητα» γύρω από τη Γροιλανδία, ενώ οι ρωσικές κινήσεις στον Απώτατο Βορρά δεν έχουν μεταβληθεί σημαντικά και η ρωσική παρουσία κοντά στη Γροιλανδία είναι ελάχιστη έως ανύπαρκτη.

Τα σενάρια για κόστος και εγκαταστάσεις

Σε πρόσφατη ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Τραμπ δήλωσε ότι «δεν θα υπάρξει κανένα κόστος για τις Ηνωμένες Πολιτείες», με το Politico να θεωρεί ότι ο Αμερικανός πρόεδρος εννοεί την ανοικοδόμηση των βάσεων και την επέκταση της αμερικανικής παρουσίας στη Γροιλανδία.

Παραμένει ασαφές πώς θα λειτουργήσει αυτό, δεδομένου ότι η μία βάση που αναφέρεται στη συμφωνία έκλεισε από τις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1950 και η άλλη είναι μια μικρή δανική εγκατάσταση που αυτή τη στιγμή στεγάζει σκυλιά για έλκηθρα.

Τα επικρατέστερα σενάρια αφορούν νέες εγκαταστάσεις αεράμυνας και ραντάρ, οι οποίες συνεπάγονται υψηλό κατασκευαστικό κόστος, σύμφωνα με το Politico.

Έπειτα, τίποτα στη συμφωνία δεν προσδιορίζει μηχανισμούς επιμερισμού του κόστους μεταξύ των τριών μερών.

Η φιλοσοφία της Δανίας και το «κέρδος» για τις ΗΠΑ

Στις αρχές του τρέχοντος έτους, η Δανία αντιμετώπιζε την απειλή να χάσει ολοκληρωτικά την περιοχή. Σήμερα, ο άμεσος κίνδυνος για το δανικό έδαφος έχει πλέον εξαλειφθεί, σύμφωνα με το νομικό κείμενο.

Ειδικότερα, η συμφωνία επαναβεβαιώνει ρητά τη δανική κυριαρχία και το δικαίωμα αυτοδιάθεσης της Γροιλανδίας – συμπεριλαμβανομένης, ενδεχομένως, της επιλογής της ανεξαρτησίας από τη Δανία. Παράλληλα, η συμφωνία αναγνωρίζει ρητά την ανάγκη προστασίας του «παρθένου» περιβάλλοντος της περιοχής, καθώς και των πολιτιστικών, κοινωνικών και οικονομικών δικαιωμάτων των Γροιλανδών.

«Διαβάζοντάς το, αναρωτιέται κανείς γιατί έγινε τόση φασαρία για το τίποτα, όταν αυτό θα μπορούσε να είχε γίνει εξαρχής», δήλωσε στο Politico ο Grégoire Roos, διευθυντής προγράμματος για την Ευρώπη στη δεξαμενή σκέψης Chatham House του Λονδίνου. «Θεωρώ επίσης ότι η Δανία έπαιξε έξυπνα το χαρτί της, καθαρά και διπλωματικά. Κάποιοι θα το αποκαλούσαν ευρωπαϊκή φιλοσοφία».

Μιλώντας πριν από τη δημοσιοποίηση της συμφωνίας, ο Daniel Fried του Atlantic Council, πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Πολωνία, δήλωσε ότι η συμφωνία έδωσε στην Ουάσιγκτον κάτι που θα μπορούσε να παρουσιάσει ως νίκη και «επέτρεψε στις ΗΠΑ να υπαναχωρήσουν από τις επιζήμιες και άσκοπες απειλές επιθετικότητας».

Θα έχει διάρκεια η συμφωνία;

Μια διαρκής ανησυχία μεταξύ των Ευρωπαίων διπλωματών και των Δανών αξιωματούχων κατά τον τελευταίο διάστημα ήταν ότι, ακόμη και όταν ο Τραμπ δεν αναφερόταν συνεχώς στη Γροιλανδία, δεν είχε ξεχάσει τις φιλοδοξίες του για την εξαγορά της από τις ΗΠΑ.

Στο παρελθόν, ο Τραμπ δεν τηρούσε πάντα τις συμφωνίες που είχε συνάψει, εάν έκρινε ότι μπορούσε να επιτύχει καλύτερους όρους. Και αυτό αποτελεί άλλη μια μόνιμη πηγή ανησυχίας στους ευρωπαϊκούς διπλωματικούς κύκλους.

Αλλά με τη σύγκρουση με το Ιράν να μην έχει λήξει ακόμη, την ώρα που πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές, φαίνεται ότι ο Λευκός Οίκος έχει επί του παρόντος άλλες προτεραιότητες.

Πηγή: ot.gr