10 δεξιότητες που πρέπει να αναπτύξετε στην εποχή της ΑΙ

Σε όλη την πολυτάραχη διαδρομή της, η ανθρωπότητα έχει ένα σταθερό ταλέντο: εφευρίσκει κάτι σπουδαίο και αμέσως προβλέπει ότι θα πεθάνει από αυτό. Η τυπογραφία θα κατέστρεφε τη γνώση, οι μηχανές τις δουλειές, το αυτοκίνητο την κοινωνία και το Internet τον πολιτισμό. Τώρα ήρθε η AI και οι Κασσάνδρες αναβάθμισαν το σενάριο. Δεν θα χάσουμε απλώς τις δουλειές μας, θα εξαφανιστούμε από τον πλανήτη από κάτι που μέχρι προχθές δυσκολευόταν να ζωγραφίσει σωστά πέντε ανθρώπινα δάχτυλα. Μόνο που αυτή τη φορά υπάρχει μια κάπως ανησυχητική λεπτομέρεια. Οι προηγούμενες μηχανές αφορούσαν κυρίως τα χέρια μας. Η AI μπήκε κατευθείαν στο μυαλό: γράφει, μεταφράζει, αναλύει, προγραμματίζει, θυμάται περισσότερα απ’ όσα θα μάθουμε ποτέ, δουλεύει 24 ώρες και δεν ζητά ούτε αύξηση ούτε άδεια τον Αύγουστο. Και γίνεται καλύτερη με ταχύτητα που κάνει κάθε πρόβλεψη να λήγει περίπου όσο κρατά ένα γιαούρτι.

1. Να ξέρεις τι να ρωτήσεις
Για χρόνια θεωρούσαμε έξυπνο εκείνον που είχε τις απαντήσεις. Στο σχολείο αυτόν επιβράβευαν, στη δουλειά αυτόν συμβουλευόμασταν και στις παρέες αυτός, ο κλασικός ξερόλας, γινόταν συνήθως ελαφρώς ανυπόφορος. Τώρα όμως τις απαντήσεις τις έχουμε όλοι. Γράφεις μια ερώτηση και μέσα σε δευτερόλεπτα εμφανίζεται μπροστά σου μια καλογραμμένη, τακτοποιημένη και απολύτως σίγουρη απάντηση. Άρα η αξία μετακινείται αλλού: στην ερώτηση. Το να καταλάβεις ποιο είναι πραγματικά το πρόβλημα, να πετάξεις τα περιττά και να κάνεις εκείνη τη μία ερώτηση που αλλάζει ολόκληρη τη συζήτηση θα γίνει ίσως η σημαντικότερη επαγγελματική ικανότητα της επόμενης δεκαετίας. Γιατί μια εξαιρετική απάντηση σε μια ηλίθια ερώτηση παραμένει, δυστυχώς, άχρηστη.

2. Να μην πιστεύεις ό,τι διαβάζεις
Έχουμε ένα μικρό πρόβλημα με την AI: μιλάει με την αυτοπεποίθηση ανθρώπου που δεν έχει κάνει ποτέ λάθος. Και αυτό είναι επικίνδυνο. Η πραγματική υπερδύναμη δεν θα είναι να χρησιμοποιείς AI. Σε λίγο αυτό θα προκαλεί τόσο ενδιαφέρον όσο το να ξέρεις να κάνεις ποδήλατο. Το δυνατό χαρτί θα είναι να μπορείς να κοιτάξεις μια άψογη απάντηση και να πεις: «Κάτι εδώ δεν μου κολλάει». Να ελέγξεις την πηγή, να αμφισβητήσεις τον συλλογισμό και να αναγνωρίσεις εκείνη την λεπτομέρεια όπου η βεβαιότητα της μηχανής έχει καλύψει ένα μεγάλο κενό γνώσης. Η ανθρώπινη δυσπιστία και η αμφισβήτηση θα γίνει μία υψηλή αρετή. Και θα πληρώνεται ακριβά.

Η AI μπορεί να σου δώσει δέκα λύσεις πριν τελειώσεις τον καφέ σου. Η αφθονία επιλογών όμως δεν γεννά πάντοτε τις καλύτερες αποφάσεις. Photo: 123RF

3. Να καταλαβαίνεις τι λείπει
Αυτό είναι πιο δύσκολο από το προηγούμενο. Άλλο να εντοπίσεις ένα λάθος και άλλο να αντιληφθείς ότι από μια απάντηση λείπει ολόκληρο και ζωτικό κομμάτι της πραγματικότητας. Η AI μπορεί να σου παραδώσει ένα υπέροχο report. Με τίτλους, πίνακες, συμπεράσματα και εκείνη την τρομακτική καθαρότητα που κάνει τα πάντα να μοιάζουν σωστά. Το πρόβλημα είναι ότι για να αντιληφθείς τι δεν υπάρχει μέσα, πρέπει να ξέρεις το αντικείμενο. Και εδώ ξαφνικά επιστρέφει από την πίσω πόρτα κάτι που είχαμε αρχίσει να θεωρούμε ντεμοντέ: η εμπειρία. Τα χρόνια που έφαγες κάνοντας λάθη, βλέποντας ανθρώπους, χάνοντας δουλειές, κερδίζοντας άλλες και καταλαβαίνοντας πώς λειτουργούν τα πράγματα, όλη αυτή η πορεία ζωής αποκτά ξανά αξία. Γιατί η μηχανή βλέπει αυτό που υπάρχει μπροστά της σαν το χάμστερ στον τροχό. Ο έμπειρος άνθρωπος βλέπει και αυτό που θα έπρεπε να υπάρχει.

4. Να μπορείς να αποφασίζεις
Η AI μπορεί να σου δώσει δέκα λύσεις πριν τελειώσεις τον καφέ σου. Και αυτό είναι το πρόβλημα που οι περισσότεροι ήδη γνωρίζουμε. Γιατί οι δέκα λύσεις γίνονται είκοσι, μετά σαράντα, μετά ζητάς «άλλες πέντε πιο δημιουργικές» και ξαφνικά έχει περάσει η ημέρα και δεν έχεις κάνει τίποτα. Η αφθονία επιλογών δεν γεννά πάντοτε καλύτερες αποφάσεις. Συχνά γεννά ακινησία. Θα χρειάζεται λοιπόν κάποιος να σηκώνει το χέρι και να λέει: «Αυτό. Πάμε». Να αναλαμβάνει το ρίσκο, μαζί και την ευθύνη του λάθους. Και αυτός ο άνθρωπος θα αξίζει πολύ περισσότερο από εκείνον που γνωρίζει απλώς πώς να παράγει άλλες εκατό επιλογές, εξίσου τέλειες και εξίσου άχρηστες με τις προηγούμενες διακόσιες.

5. Να ξεχωρίζεις το σημαντικό από το εντυπωσιακό
Η AI είναι μια καταπληκτική μηχανή παραγωγής δυνατοτήτων. Μπορεί να σου προτείνει εκατό προϊόντα, εκατό τίτλους, εκατό επιχειρηματικές ιδέες. Το ότι μπορούμε να κάνουμε κάτι, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να το κάνουμε. Αυτή ίσως γίνει μία από τις μεγάλες ασθένειες της εποχής: να παράγουμε ασταμάτητα επειδή μπορούμε. Η ανθρώπινη αξία θα βρίσκεται όλο και περισσότερο στο κόψιμο. Στο «όχι». Στην ικανότητα να πετάξεις 97 ιδέες και να κρατήσεις τρεις. Να καταλάβεις ποιο είναι το πραγματικό πρόβλημα αντί να ενθουσιαστείς με τις λύσεις του. Σε έναν κόσμο απεριόριστης παραγωγής, η επιλογή θα είναι η νέα πολυτέλεια.

Η AI έχει μια μάλλον δυσάρεστη είδηση: αυτό που ξέρεις σήμερα μπορεί σε δύο χρόνια να μην έχει ιδιαίτερη σημασία. Photo: 123RF

6. Να αλλάζεις γνώμη χωρίς να καταρρέεις
Μεγαλώσαμε σε έναν κόσμο όπου η εμπειρία συσσωρευόταν προς όφελός σου. Μάθαινες κάτι, γινόσουν καλός, μετά καλύτερος και κάποια στιγμή «ήξερες τη δουλειά», από παιδί για όλες τις δουλειές γινόσουν ο «μάστορας». Η AI έχει μια μάλλον δυσάρεστη είδηση: αυτό που ξέρεις σήμερα μπορεί σε δύο χρόνια να μην έχει ιδιαίτερη σημασία. Άρα δεν θα επιβιώνει απαραίτητα αυτός που ξέρει περισσότερα. Θα επιβιώνει εκείνος που… ξεμαθαίνει γρηγορότερα. Που μπορεί να πει «τόσα χρόνια το έκανα έτσι, αλλά πλέον δεν δουλεύει» χωρίς να το βιώσει ως προσωπική προσβολή. Δεν είναι εύκολο. Μετά από κάποια ηλικία οι άνθρωποι δεν υπερασπιζόμαστε μόνο τις γνώσεις μας. Υπερασπιζόμαστε την πορεία μας, την προσωπικότητά μας, την ίδια μας την ύπαρξη. Μόνο που η τεχνολογία δεν συγκινείται ιδιαίτερα από το βιογραφικό μας. To «Next please» κρατά όσο ένα κλικ στο ποντίκι.

7. Να γράφεις και να μιλάς σαν άνθρωπος
Για όσους ζουν και αναπνέουν μέσα από το γράψιμο, η AI αποτελεί μια κοσμογονική εμπειρία. Τα πάντα είναι πλέον εύκολα, απλά, προσβάσιμα σε όλους. Περάσαμε χρόνια προσπαθώντας να γράφουμε όλοι «επαγγελματικά» και τώρα αποκτήσαμε μια μηχανή που γράφει επαγγελματικά καλύτερα από όλους μας. Το αποτέλεσμα είναι ένας ωκεανός από άψογα κείμενα που δεν θυμάται κανείς πέντε λεπτά αργότερα. Κάπως έτσι η προσωπική φωνή αποκτά ξανά αξία. Το χιούμορ, η ατέλεια, η εμπειρία. Μια περίεργη έκφραση που χρησιμοποιούσε ο πατέρας σου. Μια ιστορία που δεν υπάρχει στο Internet. Η ικανότητα να μπεις σε ένα meeting room και να εξηγήσεις κάτι χωρίς prompt, χωρίς οθόνη και χωρίς να περιμένεις να σου γράψει κάποιος τι πιστεύει. Όσο περισσότερο οι μηχανές θα γράφουν σαν άνθρωποι, τόσο περισσότερο θα ξεχωρίζουν οι άνθρωποι που δεν γράφουν σαν μηχανές.

8. Να αντέχεις το «δεν ξέρω»
Η AI μισεί το κενό. Της κάνεις ερώτηση και κάτι θα σου απαντήσει. Συνήθως σωστό, σπανιότερα λάθος, όμως δεν θα σε αφήσει με κενή οθόνη. Η ζωή, ευτυχώς, δεν λειτουργεί έτσι. Υπάρχουν προβλήματα χωρίς καθαρές λύσεις. Άνθρωποι που έχουν δίκιο ταυτόχρονα ενώ διαφωνούν. Επιχειρηματικές αποφάσεις όπου τα δεδομένα δεν επαρκούν για ασφαλείς ενέργειες. Σχέσεις, ομάδες και κρίσεις που δεν χωρούν σε κουτάκια του Excel. Η ικανότητα να μείνεις λίγο μέσα στην αβεβαιότητα χωρίς να αρπάξεις την πρώτη διαθέσιμη απάντηση θα γίνει πολύτιμη. Μερικές φορές το πιο έξυπνο πράγμα που μπορεί να πει κάποιος σε μια συνάντηση είναι: «Δεν ξέρω ακόμη». Αυτό το «ακόμη» είναι η λέξη κλειδί, εκεί που θα κριθούν όλα.

Tα AI μοντέλα του μέλλοντος θα έχουν ενσυναίσθηση τόσο ανεπτυγμένη που θα μπορούν να γίνουν οι πιο πιστοί σου φίλοι. Photo: 123RF

9. Να καταλαβαίνεις τους ανθρώπους
Μπορεί μια AI να αναγνωρίσει συναίσθημα; Τα τελευταία μοντέλα το κάνουν σε απίστευτο βαθμό, τα επόμενα θα έχουν ενσυναίσθηση τόσο ανεπτυγμένη που θα μπορούν να γίνουν οι πιο πιστοί σου φίλοι. Αλλά υπάρχει κάτι διαφορετικό στο να έχεις απέναντί σου έναν άνθρωπο που γνωρίζεις χρόνια και να καταλαβαίνεις από το πώς ανεβαίνει τα σκαλιά του σπιτιού ότι κάτι δεν πάει καλά. Αυτό δεν μπορεί να το κάνει η μηχανή, να «ακούει» τις σιωπές, να καταλαβαίνει και εκείνα που δεν λέγονται. Να ξέρει πότε να επιμείνει και πότε να σωπάσει. Να μπορεί να διαφωνήσεις χωρίς να διαλύσει μια σχέση. Όσο η τεχνολογία θα κάνει φθηνότερη την πληροφορία, τόσο ακριβότερη θα γίνεται η εμπιστοσύνη.

10. Να ξέρεις πότε να κλείνεις την οθόνη
Μάλλον το πιο σημαντικό skill του μέλλοντος. Η AI μάς υπόσχεται ταχύτητα, περισσότερες απαντήσεις, περισσότερη παραγωγή, περισσότερες αποφάσεις, περισσότερο από όλα. Υπάρχει όμως ένα σημείο όπου η περισσότερη ταχύτητα δεν σε πηγαίνει γρηγορότερα στον σωστό προορισμό. Απλώς σε απομακρύνει γρηγορότερα προς τον λάθος. Θα χρειαστούμε λοιπόν ξανά κάτι που η εποχή μας θεωρεί σχεδόν ελάττωμα: την παύση. Να κλείσεις την οθόνη, να βγεις στον καθαρό αέρα για περπάτημα, να αφήσεις μια ιδέα ένα βράδυ. Να κοιτάξεις ένα πρόβλημα χωρίς να ζητήσεις αμέσως από μια μηχανή να στο λύσει.

Γιατί ίσως εκεί βρίσκεται τελικά ο πραγματικός οδηγός επιβίωσης. Δεν χρειάζεται να γίνουμε εξυπνότεροι από την τεχνητή νοημοσύνη. Πιθανότατα αυτό το παιχνίδι είναι ήδη χαμένο. Μοιάζει παράδοξο αλλά η AI μας προκαλεί -σχεδόν μας υποχρεώνει- να γίνουμε περισσότερο άνθρωποι. Να έχουμε κρίση, αμφιβολία, εμπειρία, χιούμορ, ευθύνη, περιέργεια, διαίσθηση. Και, πάνω απ’ όλα, να μην παραδώσουμε στη μηχανή εκείνο το τελευταίο πράγμα που κανείς δεν μας υποχρεώνει να της δώσουμε: την απόφαση για το τι αξίζει να κάνουμε με όλες αυτές τις καταπληκτικές απαντήσεις που θα μας δίνει.

του Παναγιώτη Τριτάρη

Πηγή: newmoney.gr