«Μέχρι να είναι [οι Ιρανοί] πραγματικά έτοιμοι να συναντηθούμε, δεν μας ενδιαφέρει καθόλου μια συνάντηση» δήλωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στις 21 Ιουλίου, δίνοντας την εντύπωση πως ο χρόνος στον πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν είναι με το μέρος της Ουάσιγκτον. Ειδικοί σε ζητήματα αγοράς και ενέργειας έχουν μια εντελώς διαφορετική άποψη, τονίζοντας ότι το «τικ τακ» πρέπει να ανησυχεί την Ουάσιγκτον.
Από που αντλεί ο Λευκός Οίκος τόση σιγουριά, όσον αφορά τον φαινομενικά αδιέξοδο πόλεμο στο Ιράν;
Σύμφωνα με το Πεντάγωνο, οι νέες επιθέσεις έχουν «σχεδιαστεί ώστε να συνεχίσουν να αποδυναμώνουν την ικανότητα του Ιράν να απειλεί την εμπορική ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ».
«Σε τακτικό επίπεδο, προσπαθούμε να αποδυναμώσουμε την ικανότητά του να παρεμποδίζει τη ναυσιπλοΐα στον Κόλπο και να απομονώσουμε το στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, ενώ παράλληλα δείχνουμε και μια διάθεση κλιμάκωσης, όπως με τις επιθέσεις στο [ιρανικό πυραυλικό συγκρότημα στην] Ταμπρίζ» εξηγεί στο αμερικανικό περιοδικό Foreign Policy ο Άλαν Έιρ, πρώην αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και ειδικός στο Ιράν.
Στρατηγικός στόχος, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι να αυξηθεί η πίεση στην Τεχεράνη να αλλάξει τις κόκκινες γραμμές της.
Ωστόσο, παρά τις διαβεβαιώσεις των ΗΠΑ ότι ελέγχουν τη διέλευση από το Ορμούζ, η Lloyd’s του Λονδίνου εκτιμά ότι η συνολική ναυτιλιακή κίνηση έχει μειωθεί κατά 90% σε σύγκριση με πέρυσι. Προς το παρόν, δηλαδή, οι ΗΠΑ δεν έχουν καταφέρει τίποτα.
Οι υπολογισμοί του Λευκού Οίκου
Είναι αλήθεια ότι μετά το ξέσπασμα του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, οι τιμές του πετρελαίου δεν έφτασαν ποτέ στα καταστροφικά επίπεδα που είχαν προβλέψει ορισμένοι αναλυτές. Έτσι, η αμερικανική κυβέρνηση πίστεψε ότι το παγκόσμιο σύστημα πετρελαίου είναι πιο ανθεκτικό και ότι ένας πόλεμος για το σημαντικότερο ενεργειακό σημείο διέλευσης στον κόσμο μπορεί να διεξαχθεί χωρίς να προκληθεί σοβαρή ενεργειακή κρίση στο εσωτερικό των ΗΠΑ.
ΗΠΑ και Ιράν πήραν μια ανάσα κατά την πρόσφατη κατάπαυση του πυρός, με τον κόσμο να απολαμβάνει προσωρινά χαμηλότερες τιμές πετρελαίου.
Ωστόσο, ο Τραμπ και το επιτελείο του, θεωρώντας υπερβολικές τις ανησυχίες για εκτίναξη των τιμών επειδή αυτές παρέμεναν σχετικά σταθερές, συνέχισαν μια πολιτική που σήμερα οδηγεί σε αυξήσεις στην αντλία.
Η σχετική σταθερότητα των τιμών κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 βασίστηκε σε έναν συνδυασμό παραγόντων: γεμάτες αποθήκες, ανεκμετάλλευτα στρατηγικά αποθέματα, διαθέσιμη ασφαλιστική κάλυψη, πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα και μεγάλη ανοχή των καταναλωτών.
Πλέον τα περιθώρια έχουν εξαντληθεί δραστικά, όπως εξηγεί ο Αλί Αχμαντί, ερευνητής στο Κέντρο Πολιτικής Ασφάλειας της Γενεύης και εταίρος στο Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής της Ελβετίας.
Εξαντλούνται τα αποθέματα
Όταν το Ιράν έκλεισε για πρώτη φορά τα Στενά του Ορμούζ στις αρχές του πολέμου, ο κόσμος διέθετε περίπου 8,4 δισεκ. βαρέλια πετρελαίου αποθηκευμένα. Ωστόσο, ολόκληρο αυτό το απόθεμα δεν ήταν απαραίτητα διαθέσιμο για άντληση, όπως εξηγεί ο Αχμαντί στο Foreign Policy.
Σύμφωνα με την J.P. Morgan, μόνο περίπου 800 εκατ. από αυτά τα βαρέλια μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν χωρίς να πιεστούν οι υποδομές (γεωτρήσεις, αγωγοί, δεξαμενόπλοια και διυλιστήρια). Μέχρι τα τέλη Απριλίου, περίπου το 1/3 αυτού του αξιοποιήσιμου αποθέματος είχε ήδη καταναλωθεί και η τράπεζα προειδοποίησε ότι, εάν η κατάσταση συνεχιζόταν, τα αποθέματα θα έφταναν σε κρίσιμα χαμηλά επίπεδα μέχρι τον Σεπτέμβριο.
Προπολεμικά, οι ΗΠΑ διέθεταν περίπου 414 εκατ. βαρέλια στα στρατηγικά τους αποθέματα. Στο πλαίσιο μιας συντονισμένης αποδέσμευσης αποθεμάτων από 32 χώρες η Ουάσιγκτον δεσμεύτηκε να αντλήσει σημαντικές ποσότητες από αυτά τα αποθέματα.
Ωστόσο, μέχρι τα μέσα Ιουλίου, το απόθεμα είχε μειωθεί στα 316 εκατ. βαρέλια, το χαμηλότερο επίπεδο από το 1983. Παρότι αυτό μπορεί ακόμη να φαίνεται σημαντική ποσότητα, γεωλογικοί παράγοντες περιορίζουν τόσο το πόσο πετρέλαιο μπορεί να αντληθεί όσο και τον ρυθμό με τον οποίο μπορεί να γίνει αυτό.
«Οι μηχανισμοί απορρόφησης των κραδασμών έχουν πλέον εξαντληθεί ή βρίσκονται πολύ κοντά στην εξάντληση» υπογραμμίζει ο Κιθ Τζόνσον, ειδικός σε θέματα ενέργειας στο περιοδικό Foreign Policy, τονίζοντας πως το Αμερικανικό Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου (SPR) έχει μειωθεί σε τόσο επικίνδυνα χαμηλά επίπεδα, ώστε απομένουν αποθέματα για λίγο περισσότερο από έναν μήνα, προκειμένου να καλυφθεί η απώλεια ποσοτήτων πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή.
Η κατάσταση είναι τόσο σοβαρή ώστε το αμερικανικό Υπουργείο Ενέργειας αποφάσισε την περασμένη εβδομάδα να επαναπροσδιορίσει το κατώτατο όριο ασφαλούς στάθμης αποθήκευσης του SPR, σε επίπεδα πολύ χαμηλότερα από εκείνα που οι επαγγελματίες του πετρελαϊκού κλάδου θεωρούν συνετά.
Επιπλέον το σύστημα διανομής του SPR σχεδιάστηκε τη δεκαετία του 1970 με προβλεπόμενο κύκλο ζωής 25 ετών, κάνοντας αξιωματούχους των ΗΠΑ να ανησυχούν για το κατά πόσο οι γηρασμένες υποδομές του μπορούν να αντέξουν αυξημένη καταπόνηση.
Ξέμειναν από εναλλακτικές λύσεις
Κατά την προηγούμενη φάση της σύγκρουσης, πολυάριθμες εναλλακτικές λύσεις διατήρησαν τη ροή πετρελαίου από την περιοχή του Περσικού Κόλπου, λειτουργώντας ως ακόμη ένας μηχανισμός απορρόφησης των κραδασμών.
Η Σαουδική Αραβία ανακατεύθυνε 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως μέσω του τερματικού της στην Ερυθρά Θάλασσα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αύξησαν τις εξαγωγές μέσω του λιμένα της Φουτζάιρα, συνεχίστηκαν ορισμένες διελεύσεις μέσω των Στενών του Ορμούζ και αυξήθηκε η παραγωγή εκτός της περιοχής του Κόλπου, με αποτέλεσμα να καλυφθεί σημαντικό μέρος του ελλείμματος.
Πλέον η αναζωπύρωση της σύγκρουσης Σαουδικής Αραβίας και Χούθι καθιστά πολύ πιο περίπλοκη τη διανομή σαουδαραβικού πετρελαίου, που εξάγεται μέσω του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, προς τις ασιατικές αγορές. Αν οι Χούθι, λοιπόν απαιτήσουν την πλήρη διακοπή κάθε εμπορικής διέλευσης από το στενό, ο Αχμαντί προειδοποιεί ότι τα δεξαμενόπλοια θα πρέπει να διασχίζουν τη Μεσόγειο ή να παρακάμπτουν την Αφρική για να φτάσουν στους προορισμούς τους, κάτι που θα υπερδιπλασιάσει τη διάρκεια των ταξιδιών, θα αυξήσει δραματικά το κόστος και θα επιβαρύνει τα δίκτυα εφοδιαστικής, καθώς ο περιορισμένος στόλος δεξαμενόπλοιων θα μπορεί να πραγματοποιεί λιγότερα δρομολόγια.
Μειωμένη ζήτηση
Στην πρώτη φάση του πολέμου, υπήρχε σχετικά μια μειωμένη ζήτηση πετρελαίου, κυρίως στην Ασία σχεδόν κατά 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ως αντίδραση στις υψηλότερες τιμές ενέργειας. Ένα μέρος αυτής της μείωσης αντανακλούσε πραγματική προσαρμογή, όπως αποδεικνύεται από το γεγονός ότι οι οδηγοί υβριδικών οχημάτων στην Κίνα επέλεγαν ολοένα και περισσότερο να φορτίζουν τα αυτοκίνητά τους αντί να τα ανεφοδιάζουν με καύσιμα.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Αλί Αχμαντί μεγάλο μέρος της μείωσης οφειλόταν σε αναγκαστικά δελτία καυσίμων, μέσω διακοπής λειτουργίας εργοστασίων, κατανομής καυσίμων και δεκάδων χιλιάδων ακυρωμένων πτήσεων. «Αυτού του είδους οι πολιτικές καταπνίγουν τη φυσιολογική επιχειρηματική δραστηριότητα, ενώ παράλληλα επιβαρύνουν τους κρατικούς πόρους, γεγονός που μπορεί να αποδυναμώσει το νόμισμα μιας χώρας και να οδηγήσει σε υψηλότερες τιμές για τους καταναλωτές. Τέτοιου είδους προσαρμογές είναι πολιτικά βιώσιμες μόνο όταν οι πολίτες πιστεύουν ότι είναι προσωρινές» λέει ο ίδιος.
Έτσι προειδοποιεί ότι οι πιο ευάλωτες χώρες είναι απίθανο να είναι καλύτερα προετοιμασμένες αυτή τη φορά και γι’ αυτό μια παρατεταμένη σύγκρουση θα δοκιμάσει ακόμη περισσότερο τη σταθερότητα των κυβερνήσεων παγκοσμίως.
Επίσης, υπάρχουν ήδη ενδείξεις ότι οι αγορές πετρελαίου από την Κίνα αυξάνονται ξανά, καθώς η κινεζική κυβέρνηση επιδιώκει να ενισχύσει τα στρατηγικά της αποθέματα.
Ψυχολογία της αγοράς
Οι τιμές του πετρελαίου καθορίζονται από τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του πλησιέστερου μήνα. Πρόκειται για συμβόλαια με τα οποία συμφωνείται η αγορά ή η πώληση πετρελαίου σε προκαθορισμένη τιμή και σε συγκεκριμένη μελλοντική ημερομηνία. Έτσι, μέχρι σήμερα η αγορά προεξοφλούσε ότι ο Τραμπ, λόγω των επικείμενων ενδιάμεσων εκλογών, θα υποχωρούσε και γι’ αυτό οι τιμές δεν εκτινάσσονταν, δηλαδή οι επενδυτές δεν προχωρούσαν σε μαζικές αγορές συμβολαίων.
Με την επανέναρξη του πολέμου, ο Τραμπ έδειξε ότι είναι διατεθειμένος να επωμιστεί το εκλογικό κόστος της ακριβής βενζίνης, διαψεύδοντας τις προσδοκίες της αγοράς. Αν η αγορά δεν μπορεί πλέον να θεωρεί δεδομένο ότι ο Τραμπ θα κάνει πίσω, οι επενδυτές μπορεί να αρχίσουν να αγοράζουν πανικόβλητοι σε πολύ υψηλότερα επίπεδα από εκείνα που σημειώθηκαν κατά την προηγούμενη φάση των πολεμικών συγκρούσεων.
Ο Αχμαντί, όμως, υπενθυμίζει ότι ακόμα και στην απίθανη περίπτωση που οι τιμές του Brent παραμείνουν διαχειρίσιμες ή αν η διπλωματία επανεκκινήσει ξαφνικά, οι τιμές που έχουν σήμερα τη μεγαλύτερη σημασία για τους καταναλωτές δεν είναι απαραίτητα οι τιμές του αργού, αλλά οι τιμές των προϊόντων διύλισής του .«Ακόμη και όταν το Brent υποχώρησε ξανά προς τα προπολεμικά επίπεδα στις αρχές Ιουλίου, το κόστος των πετρελαϊκών προϊόντων μειώθηκε πολύ πιο αργά, ένδειξη ότι η αγορά των έτοιμων καυσίμων είναι πολύ πιο σφιχτή απ’ όσο υποδηλώνει η ονομαστική τιμή του αργού», λέει ο Αχμαντί.
Άδειο το ρεζερβουάρ του Τραμπ
Ωστόσο, η διπλωματία φαίνεται πως είναι καταδικασμένη. «Οι λίγοι μοχλοί πίεσης που φαίνεται να διαθέτουν οι ΗΠΑ – περισσότερες αεροπορικές επιδρομές, περισσότερες κυρώσεις ή περισσότεροι δασμοί – είναι απίθανο να αντιμετωπίσουν το υποκείμενο πρόβλημα, δηλαδή ότι το Ιράν διαθέτει πλέον νέες κόκκινες γραμμές και νέα μέσα πίεσης που δεν είχε ποτέ πριν από την έναρξη αυτού του πολέμου. Η απόρριψη από τον Τραμπ, αυτή την εβδομάδα, ακόμη και των πρώτων δειλών ενδείξεων μιας νέας προσπάθειας για διαπραγματευτική λύση καταδεικνύει το αδιέξοδο» σημειώνει ο Τζόνσον.
«Αυτή η κυβέρνηση δεν ασκεί διπλωματία. Ασκεί πίεση, εκτοξεύει απειλές και επιβάλλει δασμούς. Αυτό δεν πρόκειται να λειτουργήσει με το Ιράν», προσθέτει ο Έιρ.
Έτσι, ο Αχμαντί προβλέπει πως η εγγενής ευαλωτότητα των παγκόσμιων ενεργειακών αγορών καθιστά εξαιρετικά επικίνδυνο το στοίχημα ότι δεν θα υπάρξει νέο σοκ στις τιμές. «Ο κόσμος άντεξε το πρώτο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ επειδή κατανάλωσε ένα απόθεμα που χρειάστηκαν δεκαετίες για να δημιουργηθεί και θα χρειαστούν χρόνια για να αναπληρωθεί. Τώρα, ο Τραμπ παίζει το στοίχημά του με άδειο ρεζερβουάρ» καταλήγει.
Πηγή in.gr
