Αγώνας δρόμου προς τα κάτω: Ο κίνδυνος του καθεστώτος «EU Inc» για τα εργασιακά δικαιώματα

Στις 18 Μαρτίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσε μια πρόταση με δυνητικά τεράστιες συνέπειες για το βιομηχανικό μέλλον της Ευρώπης, η οποία ωστόσο πέρασε σχεδόν απαρατήρητη. Με την πρώτη ματιά, η ιδέα μοιάζει ελκυστική: ένα «28ο καθεστώς», ένα προαιρετικό ευρωπαϊκό εταιρικό πλαίσιο (η λεγόμενη «EU Inc») που θα επέτρεπε στις επιχειρήσεις να λειτουργούν σε κάθε κράτος-μέλος με ένα ενιαίο σύνολο κανόνων.

Η υπόσχεση ακούγεται ιδανική: δημιουργία εταιρείας σε 48 ώρες, με κόστος μικρότερο των 100 ευρώ, εξ ολοκλήρου διαδικτυακά, σημειώνει το Social Europe. Ένα όνειρο για τις start-ups, μια ώθηση για την ανταγωνιστικότητα και ένας τρόπος να κρατηθεί η καινοτομία εντός ευρωπαϊκών συνόρων. Τα ευρωπαϊκά συνδικάτα, ωστόσο, προειδοποιούν ότι η καινοτομία δεν αποτυγχάνει επειδή η εγγραφή μιας εταιρείας παίρνει πολύ χρόνο. Το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται αλλού.

Η ψευδαίσθηση της «Κοιλάδας του Θανάτου»

Η δυσκολία για την ευρωπαϊκή βιομηχανία δεν είναι η ταχύτητα εγγραφής στα μητρώα, αλλά το κατά πόσον μια εταιρεία μπορεί να επιβιώσει από την κρίσιμη φάση ανάμεσα στην καινοτομία και τη βιομηχανική κλιμάκωση (scale-up). Αυτή η αποκαλούμενη «κοιλάδα του θανάτου» είναι το σημείο όπου καταρρέουν οι περισσότερες ευρωπαϊκές start-ups, ιδιαίτερα σε τομείς έντασης κεφαλαίου, όπως η παραγωγή μπαταριών ή η καθαρή τεχνολογία.

Αυτό που πραγματικά χρειάζονται αυτές οι εταιρείες δεν είναι μια νέα εταιρική ταμπέλα. Έχουν ανάγκη από πρόσβαση σε στοχευμένη χρηματοδότηση, υποστήριξη για επενδύσεις σε υποδομές, εργαλεία για την εξασφάλιση ρευστότητας στα πρώτα στάδια της παραγωγής και πρόσβαση σε εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό. Η EU Inc δεν προσφέρει απολύτως τίποτα για την επίλυση αυτών των πραγματικών σημείων συμφόρησης.

Το κυνήγι του πιο αδύναμου κρίκου

Πίσω από το αφήγημα της «απλοποίησης» κρύβεται μια πολύ πιο ανησυχητική πραγματικότητα. Για το συνδικαλιστικό κίνημα, η EU Inc εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για τα εργασιακά δικαιώματα και τον θεμιτό ανταγωνισμό.

Ο πρώτος και μεγαλύτερος κίνδυνος είναι το κοινωνικό και κανονιστικό “regime shopping”. Χωρίς καμία εναρμόνιση της εργατικής νομοθεσίας, η EU Inc θα επέτρεπε στις εταιρείες να επιλέγουν ελεύθερα τη χώρα εγγραφής τους. Αυτό ανοίγει διάπλατα την πόρτα στην επιλογή των κρατών με τους πιο αδύναμους κανόνες, τροφοδοτώντας το κοινωνικό ντάμπινγκ και υπονομεύοντας τις συλλογικές συμβάσεις. Οι προθέσεις της εργοδοσίας είναι ήδη ξεκάθαρες: η ιταλική Confindustria υποστήριξε ανοιχτά ότι η EU Inc θα πρέπει να ελαχιστοποιεί την εξάρτηση από την εθνική νομοθεσία. Στην πράξη, αυτό μετατρέπει το νέο πλαίσιο σε εργαλείο ανταγωνισμού μεταξύ νομικών συστημάτων, με τα δικαιώματα των εργαζομένων να μπαίνουν στο στόχαστρο.

Εταιρείες-σφραγίδες και εξπρές εκκαθαρίσεις

Ο δεύτερος κίνδυνος αφορά τη δημιουργία εταιρειών-σφραγίδων (letterbox companies) και τα τεράστια κενά επιβολής του νόμου. Με πλήρως ψηφιακή εγγραφή και ελάχιστους ελέγχους, μια εταιρεία θα μπορεί να υπάρχει στα χαρτιά σε μια χώρα, αλλά να λειτουργεί σε μια άλλη. Αυτό δημιουργεί ανυπέρβλητα εμπόδια για τις επιθεωρήσεις εργασίας και τα συνδικάτα.

Παράλληλα, ο συνδυασμός της υπερ-ταχείας δημιουργίας με τις ελάχιστες κεφαλαιακές απαιτήσεις διευκολύνει το ξέπλυμα χρήματος, τη φοροδιαφυγή και την κοινωνική απάτη. Και ο κίνδυνος δεν σταματά στην ίδρυση: το ίδιο σύστημα επιτρέπει την εξπρές, διαδικτυακή εκκαθάριση. Χωρίς επαρκείς δικλείδες ασφαλείας, οι εργαζόμενοι κινδυνεύουν να βρεθούν στον δρόμο σε μια νύχτα, χωρίς δεδουλευμένα και χωρίς καμία νομική προστασία.

Ο Δούρειος Ίππος των πολυεθνικών

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο της πρότασης, ωστόσο, είναι η απουσία της. Δεν υπάρχουν δεσμευτικές εγγυήσεις για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις, τα συνδικαλιστικά δικαιώματα ή την ενημέρωση των εργαζομένων. Αντιθέτως, τα δικαιώματα συμμετοχής (όπως η συνδιαχείριση) κινδυνεύουν να συνδεθούν με τη χώρα εγγραφής, επιτρέποντας στις επιχειρήσεις να παρακάμψουν τα ισχυρότερα εθνικά συστήματα. Αυτό υπονομεύει μια βασική αρχή του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου: ότι τα δικαιώματα των εργαζομένων πρέπει να συνδέονται με τον τόπο όπου παρέχεται πραγματικά η εργασία.

Αν και η EU Inc παρουσιάζεται ως εργαλείο για start-ups, είναι ανοιχτή και στις μεγάλες πολυεθνικές. Εδώ βρίσκεται η καρδιά του προβλήματος: αυτό που πλαισιώνεται ως «ευελιξία» για τις νέες επιχειρήσεις, αποτελεί στην πραγματικότητα ένα πανίσχυρο εργαλείο για να παρακάμψουν οι κολοσσοί τις εθνικές προστασίες.

Αν η Ευρώπη θέλει πραγματικά να ενισχύσει τη βιομηχανική της βάση, πρέπει να εστιάσει σε βιώσιμες επενδύσεις, σε βιομηχανικές πολιτικές που συνδέουν την κρατική στήριξη με κοινωνικές ρήτρες, και στην προστασία των εργαζομένων της. Δεν μπορεί να ανταγωνιστεί διεθνώς αποσαθρώνοντας το κοινωνικό της μοντέλο. Χωρίς αυτές τις εγγυήσεις, η EU Inc δεν θα θυμόμαστε ως άλμα καινοτομίας, αλλά ως μια ιστορική οπισθοδρόμηση.