Ο καφές είναι για εκατομμύρια ανθρώπους η πρώτη καθημερινή συνήθεια της ημέρας. Μια νέα διεθνής έρευνα, όμως, φέρνει στο φως μια λιγότερο γνωστή πραγματικότητα πίσω από το αγαπημένο ρόφημα του πλανήτη: τη μαζική χρήση φυτοφαρμάκων που έχουν απαγορευτεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω των κινδύνων που ενέχουν για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον.
Σχεδόν έξι στα δέκα φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνται στις μεγαλύτερες καλλιεργητικές ζώνες καφέ του κόσμου είναι απαγορευμένα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με νέα έκθεση που δημοσιοποίησαν οι οργανώσεις Coffee Watch, Inkota, Deutsche Umwelthilfe και το βρετανικό τμήμα του Δικτύου Δράσης για τα Φυτοφάρμακα.
Η έρευνα, η οποία βασίστηκε σε επιστημονικές μελέτες, κυβερνητικά στοιχεία και επιτόπιες καταγραφές σε χώρες όπως η Βραζιλία, το Βιετνάμ, η Κολομβία και η Κένυα, καταγράφει μια ανησυχητική εικόνα για τον τρόπο παραγωγής ενός από τα σημαντικότερα αγροτικά προϊόντα στον κόσμο.
Οι ερευνητές εντόπισαν 159 διαφορετικές δραστικές ουσίες φυτοφαρμάκων που χρησιμοποιούνται στις καλλιέργειες καφέ. Από αυτές, το 60% χαρακτηρίζεται ως «ιδιαίτερα επικίνδυνο», ενώ το 59% έχει απαγορευτεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω σοβαρών κινδύνων για την υγεία ή το περιβάλλον.
Ανάμεσα στις ουσίες που εντοπίστηκαν περιλαμβάνονται χημικά που η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας κατατάσσει στις πλέον επικίνδυνες κατηγορίες, καθώς και ουσίες που έχουν συνδεθεί με καρκινογένεση, νευρολογικές διαταραχές, ενδοκρινικές διαταραχές και προβλήματα αναπαραγωγικής υγείας.
Οι συντάκτες της έκθεσης υποστηρίζουν ότι περίπου μία στις πέντε κούπες καφέ ενδέχεται να περιέχει υπολείμματα φυτοφαρμάκων. Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα ευρήματα για το γλυφοσάτο και το παράγωγό του AMPA, καθώς ίχνη τους εντοπίστηκαν στο 72% των δειγμάτων που εξετάστηκαν.
Η έρευνα φέρνει στο προσκήνιο και ένα ζήτημα που οι οργανώσεις χαρακτηρίζουν ως «διπλό μέτρο και σταθμό». Πολλά φυτοφάρμακα που έχουν απαγορευτεί στην Ευρώπη εξακολουθούν να εξάγονται νόμιμα σε αναπτυσσόμενες χώρες, όπου οι κανονισμοί είναι λιγότερο αυστηροί. Στη συνέχεια, ο καφές που παράγεται με τη χρήση αυτών των ουσιών επιστρέφει στις διεθνείς αγορές και εισάγεται κανονικά στις ευρωπαϊκές χώρες.
Η Βραζιλία, ο μεγαλύτερος παραγωγός καφέ στον κόσμο, χρησιμοποιεί τεράστιες ποσότητες χημικών προϊόντων στις καλλιέργειές της. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, μόνο το 2015 καταναλώθηκαν σχεδόν 20 εκατομμύρια λίτρα φυτοφαρμάκων στις φυτείες καφέ. Στο Βιετνάμ η χρήση φυτοφαρμάκων έχει αυξηθεί από τρεις έως πέντε φορές μέσα σε μόλις 25 χρόνια, ενώ στην Κένυα ο καφές αντιπροσωπεύει περισσότερο από το ένα τέταρτο της συνολικής χρήσης φυτοφαρμάκων της χώρας.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στους καταναλωτές. Σύμφωνα με την έκθεση, το μεγαλύτερο βάρος πέφτει στους ίδιους τους αγρότες και στις τοπικές κοινότητες. Σε πολλές περιπτώσεις οι εργαζόμενοι ψεκάζουν τις καλλιέργειες χωρίς επαρκή μέσα προστασίας, εκθέτοντας καθημερινά τον εαυτό τους σε επικίνδυνες ουσίες.
Στη Δομινικανή Δημοκρατία, για παράδειγμα, το 87% των καλλιεργητών καφέ που συμμετείχαν σε σχετική έρευνα δήλωσαν ότι δεν χρησιμοποιούσαν μάσκες ή γάντια κατά τη διάρκεια των ψεκασμών. Στην Κολομβία, περισσότερο από το 80% των δειγμάτων επιφανειακών υδάτων σε περιοχές παραγωγής καφέ περιείχαν υπολείμματα φυτοφαρμάκων.
Πέρα από τους κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η εντατική χρήση φυτοφαρμάκων απειλεί σοβαρά τη βιοποικιλότητα. Οι μέλισσες, οι επικονιαστές, τα ψάρια, οι μικροοργανισμοί του εδάφους και πολλά άλλα είδη επηρεάζονται άμεσα από τη χημική επιβάρυνση του περιβάλλοντος.
Οι οργανώσεις που υπογράφουν την έκθεση υποστηρίζουν ότι υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις. Η αγροοικολογία, η καλλιέργεια υπό σκίαση δέντρων, οι βιολογικές μέθοδοι αντιμετώπισης παρασίτων και η καλύτερη τεχνική υποστήριξη των παραγωγών μπορούν να μειώσουν σημαντικά την εξάρτηση από τα επικίνδυνα χημικά.
Η συζήτηση που ανοίγει η έρευνα ξεπερνά τελικά τον ίδιο τον καφέ. Αγγίζει το ευρύτερο ερώτημα για το πώς παράγονται τα τρόφιμα και τα αγροτικά προϊόντα που καταναλώνουμε καθημερινά και ποιο είναι το πραγματικό περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος πίσω από αυτά.
Για τους εκατοντάδες εκατομμύρια καταναλωτές καφέ σε όλο τον κόσμο, η επόμενη γουλιά ίσως συνοδεύεται πλέον από ένα νέο ερώτημα: πόσο βιώσιμος είναι πραγματικά ο καφές που φτάνει στο φλιτζάνι μας;
Πηγή in.gr
