Πέντε πράγματα που μας δίδαξε ο πόλεμος και η κρίση του Ορμούζ για την παγκόσμια οικονομία

Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, στο πλαίσιο της ειρηνευτικής συμφωνίας μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, θα μετριάσει την ενεργειακή κρίση που έχει υπονομεύσει την οικονομική ανάπτυξη και έχει τροφοδοτήσει τον πληθωρισμό σε παγκόσμιο επίπεδο.

Ωστόσο, μία από τις εκπλήξεις του κλεισίματος – που διήρκεσε μήνες – του πιο κρίσιμου ενεργειακού διαύλου της Μέσης Ανατολής ήταν το γεγονός ότι η παγκόσμια οικονομία δεν υπέστη πιο σοβαρό πλήγμα.

Ο αντίκτυπος δεν ήταν τόσο άμεσος ούτε τόσο έντονος όσο μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 ή τις πετρελαϊκές κρίσεις που συγκλόνισαν τον κόσμο τη δεκαετία του 1970. Όπως σημειώνει η Wall Street Journal, μάλιστα, υπάρχουν πέντε διδάγματα για την παγκόσμια οικονομία από την κρίση του Ορμούζ.

Πολλές χώρες ήταν καλά προετοιμασμένες

Καθώς η κρίση του Ορμούζ εξελισσόταν, ο κόσμος διέθετε άφθονο πετρέλαιο. Οι κύριοι εισαγωγείς στην Ευρώπη και την Ασία είχαν γεμάτα στρατηγικά αποθέματα, ενώ τα εμπορικά αποθέματα ήταν σε καλή κατάσταση μετά την αύξηση που σημειώθηκε το 2025. Αυτό έδωσε σε πολλές μεγάλες οικονομίες ένα περιθώριο ασφαλείας για να αντιμετωπίσουν τον κλονισμό με περιορισμένες μόνο διαταραχές.

Στις μικρότερες οικονομίες, όμως, οι επιπτώσεις ήταν βαριές. Και όχι μόνο σε αυτές. Για παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι πωλήσεις καυσίμων σημείωσαν πτώση τον Απρίλιο, καθώς οι πολίτες απέφευγαν να οδηγούν. Ορισμένες ευρωπαϊκές και αμερικανικές αεροπορικές εταιρείες έχουν περιορίσει τα δρομολόγιά τους ως αντίδραση στις αυξημένες τιμές των καυσίμων αεροσκαφών. Στην Ιαπωνία, ένας κατασκευαστής σνακ προχώρησε στη χρήση ασπρόμαυρων συσκευασιών για ορισμένα προϊόντα, λόγω της έλλειψης… μελανιού που οφείλεται στην κρίση του πετρελαίου.

Το βάρος της κρίσης εφοδιασμού έπεσε πιο έντονα στις φτωχότερες χώρες που δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να διατηρήσουν αποθέματα. Ορισμένες εξ αυτών, όπως το Μπαγκλαντές και η Σρι Λάνκα, έλαβαν μέτρα για τον περιορισμό της ζήτησης πετρελαίου μέσω του δελτίου καυσίμων. Άλλες έκλεισαν σχολεία και γραφεία και περιόρισαν τη χρήση του κλιματισμού.

Η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου εκτιμάται ότι θα μειωθεί κατά περίπου 5%, ή περίπου 5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, κατά το δεύτερο τρίμηνο του έτους, σύμφωνα με δήλωση της Διεθνούς Οργάνωσης Ενέργειας την Τετάρτη. Αυτή η πτώση είναι πολύ μικρότερη από τις μειώσεις της ζήτησης πετρελαίου κατά περίπου 10% που σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ που ξεκίνησε το 1980, του αραβικού εμπάργκο πετρελαίου του 1973 και της κρίσης του Σουέζ το 1956, σύμφωνα με την Société Générale, γεγονός που υπογραμμίζει πόσο πιο εύκολο έχει γίνει να διαχειριστούμε τις πετρελαϊκές κρίσεις.

Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου είναι ευέλικτη

Οι φόβοι ότι η κρίση στα Στενά του Ορμούζ θα οδηγούσε την τιμή του πετρελαίου στα 150 ή ακόμα και στα 200 δολάρια το βαρέλι δεν επιβεβαιώθηκαν. Οι παραγωγοί ενέργειας της Μέσης Ανατολής βρήκαν τρόπους να παρακάμψουν το κλείσιμο των Στενών πιο γρήγορα από ό,τι προέβλεπαν πολλοί ειδικοί στον τομέα της ενέργειας, ενώ άλλοι παραγωγοί – συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ – αύξησαν την παραγωγή και τις εξαγωγές τους για να καλύψουν μέρος του κενού.

Οι εξαγωγές από το λιμάνι Γιανμπού της Σαουδικής Αραβίας στη Ερυθρά Θάλασσα έχουν εκτοξευθεί στα περίπου τέσσερα εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα από λιγότερο από ένα εκατομμύριο πριν από τον πόλεμο, σύμφωνα με τον πάροχο δεδομένων για τη ναυτιλία Kpler. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν επίσης στραφεί στις εξαγωγές μέσω αγωγών, μεταφέροντας αργό πετρέλαιο από το Αμπού Ντάμπι στο λιμάνι της Φουτζάιρα στον Κόλπο του Ομάν.

Οι εξαγωγές πετρελαίου των ΗΠΑ, εν τω μεταξύ, εκτοξεύτηκαν σε νέα ρεκόρ. Οι εξαγωγές πετρελαίου της Βενεζουέλας αυξήθηκαν κατά 43% τους τελευταίους τρεις μήνες σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους, ενώ οι εξαγωγές της Βραζιλίας σημείωσαν άνοδο κατά ένα τρίτο, σύμφωνα με την Kpler.

Η Κίνα μπορεί να περιορίσει τις εισαγωγές πετρελαίου

Οι κινεζικές εισαγωγές πετρελαίου μειώθηκαν κατά περίπου τρία εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, ωστόσο δεν υπήρχαν εμφανή σημάδια διαταραχής στη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου και κορυφαία βιομηχανική δύναμη.

Όπως και άλλοι μεγάλοι εισαγωγείς, το Πεκίνο άντλησε από τα τεράστια στρατηγικά του αποθέματα και βρήκε άλλους προμηθευτές για να αντισταθμίσει τις απώλειες από το Ορμούζ. Τα διυλιστήρια μείωσαν την παραγωγή τους για να εξοικονομήσουν τα αποθέματα αργού πετρελαίου.

Ωστόσο, η Κίνα, έχοντας επίγνωση της εξάρτησής της από την εισαγόμενη ενέργεια, έχει επίσης αναπροσανατολίσει την οικονομία της ώστε να χρησιμοποιεί λιγότερο εισαγόμενο πετρέλαιο: η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας τροφοδοτείται όλο και περισσότερο από άνθρακα και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ενώ οι Κινέζοι οδηγοί έχουν υιοθετήσει με ενθουσιασμό τα ηλεκτρικά οχήματα, μειώνοντας έτσι τη ζήτηση για βενζίνη.

Η κρίση, ωστόσο, δεν ήταν χωρίς κόστος για την Κίνα – οι τιμές παραγωγού σημείωσαν απότομη άνοδο και οι λιανικές δαπάνες έπεσαν κατακόρυφα τον Μάιο – αλλά η ανθεκτικότητά της, καθώς και αυτή άλλων ασιατικών οικονομιών που επηρεάστηκαν σοβαρά από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, συνέβαλε στη διατήρηση της δυναμικής τής παγκόσμιας οικονομίας.

Ο κόσμος χρησιμοποιεί την ενέργεια πιο αποδοτικά

Η διευθύνουσα σύμβουλος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, δήλωσε τον Απρίλιο ότι οι βελτιώσεις στην ενεργειακή απόδοση συνέβαλαν στην άμβλυνση των επιπτώσεων του πολέμου στο Ιράν.

Ένας τρόπος για να εκτιμηθεί πόσο αποτελεσματικά χρησιμοποιούν οι οικονομίες την ενέργεια είναι να υπολογιστεί η ποσότητα ενέργειας που καταναλώνεται για την παραγωγή ενός δολαρίου ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος. Σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας, η ενεργειακή ένταση, προσαρμοσμένη για τον πληθωρισμό, έχει μειωθεί κατά περίπου ένα τρίτο από το 2000 στις ΗΠΑ και την Ευρώπη και κατά περίπου 40% στην Κίνα – μια μεταβολή που βοηθά τις οικονομίες να αντέξουν τις διαταραχές στην προσφορά.

Οι ανεπτυγμένες οικονομίες έχουν στραφεί από τον ενεργοβόρο μεταποιητικό τομέα προς υπηρεσίες με χαμηλότερη ενεργειακή ένταση, όπως ο χρηματοπιστωτικός τομέας και η υγειονομική περίθαλψη. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχουν διαδραματίσει σημαντικό ρόλο, καθώς πηγές όπως η ηλιακή και η αιολική ενέργεια χάνουν λιγότερη ενέργεια υπό μορφή θερμότητας σε σύγκριση με την καύση ορυκτών καυσίμων. Οι οικιακές συσκευές έχουν επανασχεδιαστεί ώστε να καταναλώνουν λιγότερο ηλεκτρικό ρεύμα, ενώ οι επιχειρήσεις έχουν επιτύχει βελτιώσεις στις βιομηχανικές διαδικασίες με στόχο την εξοικονόμηση ενέργειας – ένα μάθημα που η Ευρώπη, ειδικότερα, έλαβε σοβαρά υπόψη μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.

Η άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης αντιστάθμισε την ενεργειακή επιβάρυνση

Παράλληλα, η άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης έχει αποτελέσει σημαντικό αντίβαρο στην ενεργειακή κρίση. Η ταχεία επέκταση των κέντρων δεδομένων στις ΗΠΑ και ο ενθουσιασμός γύρω από τις δυνατότητες της τεχνολογίας αυτής έχουν τονώσει το εμπόριο και τις επενδύσεις και έχουν ωθήσει τις χρηματιστηριακές αγορές σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.

Τα οφέλη έχουν γίνει πιο έντονα αισθητά στις ασιατικές οικονομίες, οι οποίες παρέχουν τα τσιπ μνήμης, τα μηχανήματα και τα ηλεκτρονικά είδη που απαιτούνται για να τροφοδοτήσουν την άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης. Η αξία των εξαγωγών της Ταϊβάν έχει υπερδιπλασιαστεί από τις αρχές του 2025. Οι εξαγωγές της Νότιας Κορέας έχουν αυξηθεί κατά σχεδόν 80%, της Σιγκαπούρης κατά 40% και της Ιαπωνίας κατά σχεδόν 20%.

Αυτός ο τεχνολογικός «χρυσός πυρετός» έχει δώσει ώθηση σε βασικούς τομείς της παγκόσμιας οικονομίας, ακόμη και όταν η έλλειψη πετρελαίου έπληξε άλλους τομείς.