Πάπας Λέων: Από θρησκευτικός ηγέτης σε σκληρό επικριτή του Τραμπ

«Δεν είμαστε πολιτικοί — δεν προσεγγίζουμε την εξωτερική πολιτική με τον ίδιο τρόπο που ίσως την αντιλαμβάνεται εκείνος», δήλωσε ο 70χρονος Πάπας από το Σικάγο για τον 79χρονο πρόεδρο των ΗΠΑ από το Κουίνς, λίγες ώρες αφότου ο Τραμπ τον κάλεσε να «σταματήσει να εξυπηρετεί τη ριζοσπαστική Αριστερά και να επικεντρωθεί στο να είναι ένας σπουδαίος πάπας, όχι πολιτικός».

Ωστόσο, προσπαθώντας να κινητοποιήσει τους συμπατριώτες του ώστε να σταματήσουν αυτό που αποκαλεί «άδικο πόλεμο» στο Ιράν, ο πάπας Λέων έχει εισχωρήσει βαθιά στην πολιτική της πατρίδας του. Σε μια περίοδο όπου δεν υπάρχει ενιαία φωνή αντιπολίτευσης, ούτε στο εσωτερικό των ΗΠΑ ούτε διεθνώς, η επίθεση του πρώτου πάπα που γεννήθηκε στις ΗΠΑ ενδέχεται να έχει εκλογικές συνέπειες στη χώρα του, ενώ ταυτόχρονα εγκυμονεί πολιτικούς κινδύνους για τον Αμερικανό πρόεδρο.

«Ο Τραμπ δεν φαίνεται να κατανοεί ότι έρχεται αντιμέτωπος με μια θεολογική παράδοση άνω των 1.500 ετών — ένα σύνολο ηθικών διδασκαλιών για τον πόλεμο και τη βία», λέει ο Ρόμπερτ Τζόουνς, ιδρυτής του Public Religion Research Institute. «Ίσως δεν είναι και η πιο έξυπνη επιλογή να ανοίξει κανείς μέτωπο με τον πάπα».

Γεννημένος ως Ρόμπερτ Πρέβοστ, ο ποντίφικας έχει αναβαθμίσει τον δημόσιο διάλογο σε άμεση και ευθεία αντιπαράθεση με τον Ντόναλντ Τραμπ, σε αντίθεση με τον προκάτοχό του, Πάπα Φραγκίσκο, ο οποίος δεν μιλούσε καλά αγγλικά. Επίσης, ο πάπας Λέων διαφέρει από άλλους ηγέτες που ενδεχομένως έχουν περισσότερους λόγους να φοβούνται την οικονομική και στρατιωτική δύναμη των ΗΠΑ.

«Ο Τραμπ είναι συνηθισμένος σε ηγέτες που τον κολακεύουν, φοβούμενοι αντίποινα», λέει ο Τόμας Ράιτ του Brookings Institution. «Δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τα συνηθισμένα εργαλεία εκφοβισμού, όπως δασμούς ή απειλές για ασφάλεια, απέναντι στο Βατικανό».

Η κριτική του Τραμπ προς τον πάπα έχει προκαλέσει αντιδράσεις ακόμη και μεταξύ συμμάχων του. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι χαρακτήρισε την επίθεση «απαράδεκτη». Στις ΗΠΑ, η δημοτικότητα του πάπα φαίνεται να ξεπερνά κατά πολύ εκείνη του Τραμπ. Δημοσκόπηση του NBC του δίνει καθαρή θετική εικόνα +34 μονάδων, έναντι -12 για τον Αμερικανό πρόεδρο.

Στον πυρήνα της διαφωνίας, σύμφωνα με αξιωματούχους του Βατικανού, βρίσκεται ένα διευρυνόμενο ιδεολογικό χάσμα μεταξύ Ουάσιγκτον και Εκκλησίας για το μέλλον της παγκόσμιας τάξης και τη νομιμοποίηση της βίας.

«Ο Λέων δεν επιτίθεται σε έναν πρόεδρο», δήλωσε ο πατέρας Αντόνιο Σπαντάρο, υφυπουργός του τμήματος πολιτισμού και παιδείας του Βατικανού. «Η σύγκρουση είναι το ορατό σύμπτωμα μιας πολύ βαθύτερης σύγκρουσης μεταξύ δύο ασύμβατων τρόπων αντίληψης του κόσμου».

Το Βατικανό ανησυχεί ότι οι ΗΠΑ υιοθετούν μια θεολογική πολιτική, προσθέτει ο Σπαντάρο, στην οποία «ο Θεός στρατεύεται για να ευλογήσει τους ισχυρούς».

Ο Πάπας Λέων έχει επίσης επικρίνει τη μεταναστευτική πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ ως σκληρή και άδικη. «Κάποιος που λέει ότι είναι κατά των αμβλώσεων αλλά αποδέχεται την απάνθρωπη μεταχείριση μεταναστών, δεν ξέρω αν είναι πραγματικά υπέρ της ζωής», είχε δηλώσει.

Φόβοι για επιρροή του πάπα στην αμερικανική πολιτική

Η υποψία ότι ένας πάπας θα μπορούσε να επηρεάσει την πολιτική των ΗΠΑ υπάρχει ήδη από την εποχή της ίδρυσής τους. Το ζήτημα θεωρήθηκε τόσο ευαίσθητο, ώστε το 1963, ο Τζον Φ. Κένεντι —ο πρώτος καθολικός πρόεδρος— απέφυγε να φιλήσει το παπικό δαχτυλίδι. Αυτό το φάσμα της παπικής επιρροής ήταν σε μεγάλο βαθμό απατηλό — αλλά ίσως, όχι πια.

Την περασμένη εβδομάδα, ο Πάπας Λέο απηύθυνε μια πρωτοφανή έκκληση προς τους Αμερικανούς πολίτες να επικοινωνήσουν με τους εκπροσώπους τους στο Κογκρέσο, ζητώντας να αντιταχθούν στις ενέργειες του Ντόναλντ Τραμπ έναντι του Ιράν.

«Όταν ένας πάπας καλεί τους πολίτες να πιέσουν τους πολιτικούς, το μήνυμα είναι ότι η κυβέρνηση δεν υπηρετεί τα συμφέροντα του λαού», σημείωσε ο Μάσιμο Φατζιόλι, καθηγητής θεολογίας και θρησκευτικής ιστορίας στο Trinity College του Δουβλίνου.

«Μία από τις προϋποθέσεις για την αποδοχή των Καθολικών στην αμερικανική πολιτική ήταν ότι το Βατικανό δεν θα παρενέβαινε στην αμερικανική δημοκρατία. Με αυτή την κίνηση, ο πάπας ξεπέρασε αυτό το όριο. Προσπαθεί σαφώς να επηρεάσει τους ψηφοφόρους στην Αμερική» πρόσθεσε.

Ο Λέων— κληρονόμος μιας προοδευτικής καθολικής παράδοσης αφοσιωμένης στην κοινωνική δικαιοσύνη— θεωρεί τον εαυτό του υπερασπιστή των ιδανικών της πολυμερούς τάξης που προώθησαν οι ΗΠΑ μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, σύμφωνα με αξιωματούχους της Αγίας Έδρας. Αυτό συνάδει με την άποψη του σύγχρονου Βατικανού για τον Καθολικισμό ως μια οικουμενική, ανθρώπινη και συμπονετική πίστη που θα πρέπει να τάσσεται υπέρ των αδύναμων και να συνυπάρχει ειρηνικά με άλλες θρησκείες και πεποιθήσεις.

Αντίθετα, ο Τραμπ φαίνεται μερικές φορές να προοικονομεί μια νέα παγκόσμια τάξη, στην οποία ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις — όπως οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία — διαθέτουν η καθεμία σφαίρες επιρροής. Στην Ουάσιγκτον, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι χρησιμοποιούν πλέον χριστιανική ρητορική για να αγιοποιήσουν αυτή την προσέγγιση — όπως ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ, ένας ευαγγελικός χριστιανός που έχει δεχτεί ευρεία κριτική επειδή προσευχήθηκε για «συντριπτική βία» και «δίκαιους στόχους» στον πόλεμο με το Ιράν.

«Υπάρχει μια σαφής σύγκρουση πολιτισμών μεταξύ πολύ διαφορετικών τύπων Χριστιανισμού. Ο πάπας Λέων είναι το πρόσωπο της αντίστασης ενάντια στη στρατιωτικοποίηση της πίστης», εξήγησε ο Φατζιόλι.

Η διαμάχη είναι βαθιά άβολη για τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος ασπάστηκε τον Καθολικισμό το 2019, και σύντομα θα κυκλοφορήσει ένα νέο βιβλίο για την πίστη. Ο Βανς δήλωσε αυτή την εβδομάδα ότι ήταν «απογοητευμένος» που ορισμένοι καθολικοί κληρικοί «επιτέθηκαν ανελέητα στην κυβέρνηση Τραμπ για τη μετανάστευση», δεδομένης της αμφισβητούμενης άποψής του ότι επικίνδυνοι εγκληματίες έχουν εκμεταλλευτεί την χαλαρή επιβολή του νόμου για να έρθουν στις ΗΠΑ.

Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος επιμένει ότι η κυβέρνηση «σέβεται» τον Πάπα. Μιλώντας στο Fox News, είπε ότι ήταν «καλό» που ο Λέων «υποστηρίζει πράγματα που τον ενδιαφέρουν», χαρακτηρίζοντας «λογικό» το ότι η Ουάσιγκτον και η Καθολική Εκκλησία «διαφωνούν κατά καιρούς σε ουσιαστικά ζητήματα». Ωστόσο, κάλεσε το Βατικανό να «επιμείνει σε ζητήματα ηθικής».

«Με τον ίδιο τρόπο που είναι σημαντικό για μένα, ως αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, να είμαι προσεκτικός όταν μιλάω για θέματα δημόσιας πολιτικής, νομίζω ότι είναι πολύ, πολύ σημαντικό για τον πάπα να είναι προσεκτικός όταν μιλάει για θέματα θεολογίας» δήλωσε.

Απαντώντας στα σχόλια του Βανς, ο Σπαντάρο είπε: «Το θέμα του πολέμου και της ειρήνης είναι ένα ηθικό ζήτημα και αναπόσπαστο μέρος του δόγματος της Εκκλησίας».

Σύγκρουση ιδεολογιών και επιρροή στους ψηφοφόρους

Η αντιπαράθεση αγγίζει και τα 53 εκατομμύρια καθολικούς στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, που αντιστοιχούν περίπου στο 20% του πληθυσμού, με πιθανές επιπτώσεις στο εκλογικό αποτέλεσμα. Οι καθολικοί ψηφοφόροι υπήρξαν κρίσιμοι για την εκλογική επιτυχία του Τραμπ, ιδιαίτερα σε πολιτείες-κλειδιά. Ωστόσο, πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν μείωση της στήριξής του, ειδικά μετά τον πόλεμο στο Ιράν.

Για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, οι Καθολικοί ψηφοφόροι ήταν περισσότερο ευθυγραμμισμένοι με το Δημοκρατικό Κόμμα. Αλλά μετατοπίστηκαν προς τα δεξιά τη δεκαετία του 1980, καθώς ο Ρεπουμπλικάνος Ρόναλντ Ρίγκαν ενέκρινε το κίνημα κατά των αμβλώσεων ή του «δικαίου στη ζωή» και συνήψε διπλωματικές σχέσεις με την Αγία Έδρα.

Η Ουάσιγκτον και το Βατικανό συνεργάστηκαν επίσης στον αγώνα κατά του κομμουνισμού, ενωμένοι από την κοινή δέσμευσή τους για τη θρησκευτική ελευθερία. Ο Ιωάννης Παύλος Β΄ συνεργάστηκε στενά με τον Ρέιγκαν, ιδίως όσον αφορά την υποστήριξη του κινήματος «Σολιδαρνόστ» στην Πολωνία, τη χώρα καταγωγής του τότε Πάπα.

Παρά τις τριβές που προκάλεσε η εισβολή στο Ιράκ υπό την ηγεσία των ΗΠΑ το 2003, υπό τον Τζορτζ Μπους, κατά τη διάρκεια της θητείας του Ιωάννη Παύλου Β’, ο διάδοχός του, ο συντηρητικός Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ’, βρήκε κοινό έδαφος με τους Ρεπουμπλικάνους όσον αφορά τον αντίκτυπο του ριζοσπαστικού Ισλάμ και την εκκοσμίκευση της Δύσης.

Ο διάλογος εντός του αμερικανικού καθολικισμού έχει επίσης μετατοπιστεί προς τα δεξιά τα τελευταία χρόνια, με σημαίνοντες λαϊκούς να ξοδεύουν σημαντικά ποσά σε συντηρητικά ινστιτούτα, μέσα ενημέρωσης και συνέδρια. Ωστόσο, οι σχέσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Βατικανού επιδεινώθηκαν κατά τη διάρκεια της παποσύνης του Πάπα Φραγκίσκου, του Αργεντινού ποντίφικα ο οποίος υιοθέτησε κριτική στάση απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και εστίασε σε θέματα όπως η κλιματική αλλαγή και το χρέος των αναπτυσσόμενων χωρών.

Μάχη για επιρροή

Η σύγκρουση μεταξύ Πάπα Λέων και Τραμπ εξελίσσεται σε μάχη για την επιρροή στις συνειδήσεις των Αμερικανών καθολικών. Αναλυτές εκτιμούν ότι η επίθεση του Τραμπ στον πάπα μπορεί να αποδειχθεί πολιτικά επιζήμια. «Είναι πολιτικά παράλογο», είπε ο καθηγητής Τζον Κένεθ Γουάιτ. «Οι καθολικοί δεν είναι δεδομένοι ψηφοφόροι».

Όπως σημειώνει, «ο πάπας είναι πλέον ο σημαντικότερος Αμερικανός στη διεθνή σκηνή — και αυτό είναι κάτι που ο Τραμπ δυσκολεύεται να αποδεχτεί».

Έκπληξη προκάλεσαν σε πολλούς Χριστιανούς τόσο η υβριστική γλώσσα που χρησιμοποίησε ο Ντόναλντ Τραμπ σε ανάρτηση για το Ιράν την Κυριακή του Πάσχα, όσο και η εικόνα που ανήρτησε το Σαββατοκύριακο στο Truth Social, όπου εμφανιζόταν σε μορφή που παραπέμπει στον Χριστό να θεραπεύει έναν ασθενή σε κρεβάτι νοσοκομείου. Ο ίδιος υποστήριξε ότι η εικόνα, που δημιουργήθηκε με τεχνητή νοημοσύνη και στη συνέχεια διαγράφηκε, τον απεικόνιζε ως γιατρό και όχι ως Μεσσία.

Ο Τζον Κένεθ Γουάιτ, ομότιμος καθηγητής πολιτικής στο Καθολικό Πανεπιστήμιο της Αμερικής, υποστηρίζει ότι η επίθεση του Τραμπ στον Πάπα είναι πιθανό να γυρίσει μπούμερανγκ.

«Είναι πολιτικά χαζό. Δεν έχει απολύτως κανένα νόημα», είπε. «Ο πολιτικός συνασπισμός του Τραμπ βρίσκεται υπό μεγάλη ένταση και οι Καθολικοί δεν είναι άτρωτοι σε αυτό. Είναι περισσότερο μια αμφιλεγόμενη ψήφος και πιο ευάλωτη από ό,τι ίσως συνειδητοποιεί ο Τραμπ.

«Ο Πάπας είναι τώρα ο πιο σημαντικός Αμερικανός στην παγκόσμια σκηνή», προσθέτει ο Γουάιτ. «Ο Τραμπ απλά δεν μπορεί να το αντέξει».

Πηγή: Financial Times