Μοίρες https://www.booked.net
+17°C

Η πνευματική επανάσταση 1750 - 1821

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο:
Η πνευματική επανάσταση 1750 - 1821

Οι βασικοί παράγοντες έγερσης του Γένους ήσαν πολλοί, πέραν από το πείσμα και το πάθος του σκλαβωμένου λαού, να κρατήσει ζωντανή τη γλώσσα, την ιθαγένεια και τον καημό της Ρωμιοσύνης, για απαλλαγή από τον Οθωμανικό ζυγό.

1750-1821, μια θυελλώδης πνευματική και κοινωνική περίοδος μέσα στις ανατροπές του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης, στο χώρο της Δυτικής Ευρώπης.

Τα φεουδαρχικά καθεστώτα καταρρέουν στην επέλαση των ιδεών για δημοκρατία, δικαιοσύνη, ισότητα και ανθρώπινα δικαιώματα. Φωτισμένοι άνθρωποι, συγγραφείς κλείνουν τις σελίδες του Μεσαίωνα, ανοίγουν τις άλλες σελίδες, της Ελληνικής κλασσικής γραμματείας.

Βιβλία με τη βοήθεια της τυπογραφίας, σχολές, βιβλιοθήκες, μόρφωση. Μια πρωτοφανής πνευματική, ιδεολογική και κοινωνική έγερση. Η κυριότερη εστία αυτών των κινημάτων είναι το Παρίσι.

Και ενώ συμβαίνουν αυτά στη Δύση, στην Ανατολή τα πάντα μένουν ασάλευτα, κάτω από το τυραννικό καθεστώς της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Το 90% του Ελληνικού πληθυσμού ζει διάσπαρτο σε οικισμούς ή μικρά χωριά στην ύπαιθρο, μέσα σε ένα ασάλευτο σκότος, δουλεύοντας σκληρά για να πληρώσει τον κεφαλικό φόρο. Επικοινωνία δεν υπάρχει με την αναδυόμενη Δύση, αλλά ούτε καν με άλλες παραπλήσιες κοινωνίες ή μικρά έστω κοντινά κεφαλοχώρια. Ζουν στο σκότος της απομόνωσης.

Η άρχουσα τάξη είναι Τούρκοι αξιωματούχοι, ή γενικά το καθεστώς. Ενδιάμεσα σ’ αυτούς τους δύο πόλους (εξουσία και λαό), είναι οι λίγοι αστοί, Έλληνες γραμματιζούμενοι, κυρίως οι Φαναριώτες, οι γραμματικοί και οι δραγουμάνοι, που οι περισσότεροι είναι άνθρωποι με μειωμένη εθνική συνείδηση, υπηρετώντας τα συμφέροντα του Οθωμανικού κράτους. Ανά περιοχή υπάρχουν και οι δημογέροντες, ένα είδος «αυτοδιοίκησης» που σκοπίμως το επέτρεψαν οι κατακτητές, για να επικοινωνούν καθεστώς και λαός. Υπάρχουν επίσης οι λεγόμενοι Κοτζαμπάσηδες, Έλληνες που αναλαμβάνουν την είσπραξη των φόρων. Ήταν, συνήθως, άνθρωποι σκληροί απέναντι στους συμπατριώτες τους, και συνήθως βασιλικότεροι του βασιλέως.

Τέσσερις αιώνες στασιμότητας μέσα στη σκλαβιά και το σκότος. «Εκεί μέσα εκατοικούσες πικραμένη, εντροπαλή», λέει ο Σολωμός στον «ΥΜΝΟ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ». Η μέρα της λύτρωσης αργούσε, όπως συνεχίζει στους επόμενους στίχους ο Εθνικός μας ποιητής:

«Άργειε να ’ρθει εκείνη η μέρα

και ήταν όλα σιωπηλά

γιατί τάσκιαζε η φοβέρα

και τα πλάκωνε η σκλαβιά.


Δυστυχής! παρηγορία

μόνη σού έμενε, να λες

περασμένα μεγαλεία,

και διηγώντας τα να κλαις».


Σκότος, αναλφαβητισμός, φοβέρα, δυστυχία, όμως ο Ρωμιός είχε πλήρη την αίσθηση τις Ιθαγένειας, της ταυτότητας, αλλά και μια, έστω ανεπαρκή, εικόνα των προγόνων του.

Όμως κάποιες εστίες φλόγας σιγοκαίνε, και σε λίγο θα δυναμώσουν, μέσα στο σκότος από το φοβισμένο κερί των μοναστηριών. Καλόγεροι κρατούν στα χέρια τους την πίστη και τη γλώσσα, που τη μεταδίδουν κρυφά ή φανερά, ή και με κίνδυνο της ζωής τους.

Σε λίγο όμως το φως θα δυναμώσει. Οι δάσκαλο του Γένους: Κοραής, Ρήγας, Κοσμάς ο Αιτωλός και άλλοι θα προσέλθουν στο πνευματικό εφαλτήριο της Πατρίδας. Θα αρχίσουν τον ιερό πόλεμο της πένας και τον κηρυγμάτων. Η τυπογραφία θα κάνει το θαύμα της. Θα τυπωθούν βιβλία, θα μεταφραστούν, θα σταλούν, θα διανεμηθούν στο εξωτερικό, αλλά κυρίως σε αναδυόμενα αστικά κέντρα της σκλαβωμένης Ελλάδας: Σμύρνη, Χίος, Πάτρα, Ιωάννινα. Υπάρχει ήδη μια εμφανιζόμενη πνευματική αριστοκρατία πλούσιων Ελλήνων (εμπόρων, ναυτικών), που πλουτίζουν συνεχώς τις βιβλιοθήκες τους, κάτω από τη μύτη των κατακτητών. Πλούσιοι, αλλά δεν παύουν να είναι Ραγιάδες.

Έμποροι και ναυτικοί που παίρνουν στα χέρια τους σιγά - σιγά, όχι μόνο το εμπόριο των αγορών, αλλά ακόμη και το κρατικό εμπόριο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Αυτοί οι πρώιμοι «εφοπλιστές», μετακινούμενοι από χώρα σε χώρα, διακινούν βιβλία, επιστολές, μηνύματα, όλα όσα συμβαίνουν σε χώρες ελεύθερες.

Υπάρχουν επίσης πλούσιοι έμποροι Έλληνες στις παραδουνάβιες περιοχές, με οικονομική και κοινωνική ισχύ, που είναι έτοιμοι να βοηθήσουν σ’ αυτή την κινητικότητα των ιδεών.

από Καργάκης Κωνσταντίνος
Καργάκης Κωνσταντίνος
Λογοτέχνης, συγγραφέας
ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΗΦΑΚΗΣ ΟΠΤΙΚΑ

Περισσότερα

Σχετικά Άρθρα

Γιατί χρησιμοποιούμε cookies

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies ώστε, να σας προσφέρουμε μία μοναδική εμπειρία πλοήγησης.Με την πρόσβαση σας σε αυτόν, συναινείτε στη χρήση cookies. Για περισσότερες πληροφορίες, ανατρέξτε στους Όρους Χρήσης, και στην Πολιτική Cookies του AntilalosPress.gr.