Μοίρες https://www.booked.net
+17°C

Άνθρωποι και τοπία της Κρήτης - Η γυναίκα της Κρήτης διαχρονικά

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο:
Άνθρωποι και τοπία της Κρήτης - Η γυναίκα της Κρήτης διαχρονικά

Της Εύας Καπελλάκη- Κοντού

α' μέρος

Σε μια προσπάθεια ανάδειξης, σύνθεσης και προβολής της γυναίκας της Κρήτης διαχρονικά, αναφέρω γραπτές μαρτυρίες μέσα από άρθρα αξιόλογων αρθρογράφων - συγγραφέων για να φτάσουμε στην Κρήτη του σήμερα και την θέση της γυναίκας της Κρήτης στην σύγχρονη κοινωνία, με συνεντεύξεις γυναικών από τα όμορφα χωριά του νησιού μας, που αθόρυβα μ’ επιμονή και διαρκή προσπάθεια αγωνίζονται από το δικό τους μετερίζι φέρνοντας στο φως τις ανεξίτηλες αξίες της παράδοσής μας!

[…] Αποτελεί κοινό τόπο το γεγονός ότι ο ρόλος της γυναίκας στην Κρήτη στη διαγράμμιση και διαμόρφωση του οικογενειακού, κοινωνικού και εθνικού ιστού υπήρξε ευδιάκριτος και αδιαμφισβήτητος. Από τη μινωική κιόλας εποχή, πέρα από το υψηλό διαιωνιστικό της ρόλο, η γυναίκα ήταν το κυρίαρχο πρόσωπο, που κάλυπτε σχεδόν κατ’ αποκλειστικότητα τις τελετουργίες, τις θρησκευτικές αλλά και μεγάλο μέρος από τις διάφορες κοινωνικές εκδηλώσεις. Η αμεσότητά της με τη μητέρα Γη, τη θεά της γονιμότητας και της ευκαρπίας και η αναπόσπαστη σύνδεσή της μ’ αυτήν που θεωρούνταν ως «Δότειρα των πάντων», της εξασφάλιζε μια ξεχωριστή θέση.

Η επίζηλη και κυρίαρχη αυτή θέση συντελούσε στο να κινείται μακριά από επεκτατικές τάσεις και φιλοπόλεμες επιδιώξεις. Σύμφωνα με πολλούς ερευνητές, αυτό τροφοδοτούσε τη μακροχρόνια ειρήνη που βασίλευε στο Νησί. Ενέπνεε ακόμα το θαυμασμό, αποσπούσε την αγάπη του στενού και πλατύτερου οικογενειακού και κοινωνικού κύκλου και εξασφάλιζε παράλληλα εντονότερη την παρουσία και συμμετοχή της στα κοινωνικά δρώμενα. Στους μεταγενέστερους χρόνους δεν έπαιζε το ρόλο της ιέρειας της μινωικής εποχής.

Στους ιστορικούς και τους μετέπειτα χρόνους ο ρόλος της αναδιπλώνεται και δευτεροποιείται. Η θέση της όμως εξακολουθεί να βρίσκεται ψηλά. Το αναμμένο καντήλι της ψυχής της σκορπά το φως του στον δύσβατο και ανηφορικό δρόμο, που η ιστορική μοίρα χάραξε για την Κρήτη. Έγινε ο απαραίτητος βοηθός και ο πολύτιμος συμπαραστάτης του άνδρα στον αγώνα της επιβίωσης και της αντιμετώπισης των κατακτητικών κυμάτων, που χωρίς διαλείμματα σχεδόν, ξεσπούσαν στο Νησί. Η συμμετοχή της μάλιστα σε διάφορες φάσεις των εθνικών αγώνων ήταν τέτοια που να ανατρέπει τον κανόνα ότι «οι άνδρες πολεμούν και οι γυναίκες θρηνούν».

Η γυναίκα της Κρήτης είναι η πιστή σύντροφος είναι η στοργική τροφός των παιδιών της, είναι μέλος ενός κοινωνικού κορμού, που με το δικό της στήσιμο κρατά αυτόν τον κορμό ευθυτενή. Η γυναίκα της Κρήτης είναι η εθελόντρια των αγώνων, είναι η ισότιμη μάχιμη δύναμη σε κάθε εξόρμηση για την πίστη και την Ελευθερία. Ίσως αυτή περισσότερο από τους άνδρες δοκίμασε την αγριότητα βάρβαρων κατακτητών πάνω στη σωματική της ακεραιότητα και ανάθρεψε παιδιά μόνη της, κινούμενη μεταξύ αγρού και κούνιας μωρών. Αυτή η γυναίκα με μια υπερδύναμη σκληρότητας στην κάθε αντιξοότητα, παλαίμαχος και τρυφερή αφάνταστα στην κάθε στιγμή γονιμότητας, συντροφικότητας, οικογενειακής θαλπωρής και κοινωνικής προσφοράς, είναι παράλληλα η Μάνα, η σύζυγος, η κόρη, η φίλη κάθε ανθρώπου.

(Από το βιβλίο του Γιώργου Παναγιωτάκη «η γυναίκα της Κρήτης»)

Η γυναίκα στην Μινωική Κρήτη

Η γυναικεία παρουσία στην Κρήτη ήταν πολύ σημαντική στην Μινωική εποχή.Η γυναίκα είχε ελευθερία κινήσεων και δραστηριοτήτων στη ζωή της. Δεν περιοριζόταν στο σπίτι αλλά συμμετείχε στο κυνήγι και σε αθλητικές εκδηλώσεις.

Πρόσεχε επιμελώς την εξωτερική της εμφάνιση και ήταν ιδιαιτέρως κομψή. Χαρακτηριστική είναι η έντονη παρουσία της γυναικείας μορφής στην εικονογράφηση της Νεοανακτορικής εποχής (1700 - 1450 π.Χ.) αποδεικνύοντας πως η γυναικεία ύπαρξη κατείχε σημαντική θέση και ως λατρευτική παρουσία στο θρησκευτικό τυπικό του Μινωικού Πολιτισμού κατά την Παλαιοανακτορική αλλά και την Νεοανακτορική περίοδο.

Η γυναίκα στη Μινωική εποχή αποτελούσε βασικό μέρος του θέματος του Μινωικού Πολιτισμού.

Η γυναικεία παρουσία είχε αποκτήσει θεϊκές και κυρίαρχες ιδιότητες με τη γυναίκα να απολαμβάνει εξέχουσα θέση στη Μινωική κοινωνία. Επίσης, η ταύτιση της γυναίκας με το γήινο στοιχείο και την ευλογία της ανθρώπινης αναπαραγωγής καθώς με τις δυνάμεις αναπαραγωγής της φύσης, αποτέλεσαν ουσιαστικό στήριγμα στη θεωρία της μητριαρχίας που πάντα ενδιέφερε τους ερευνητές της προϊστορικής περιόδου.

Η γυναίκα της Κρήτης στη βυζαντινή περίοδο

Η γυναίκα της Βυζαντινής περιόδου ζει μια ζωή περιορισμένη. Αντιμετωπίζεται σαν ένα ον με αδυναμίες σωματικές αλλά και ηθικές. Ο τομέας στον οποίο της επιτρέπεται να αναδειχτεί είναι η οικογένεια σε αντίθεση με τον άνδρα που μπορεί να αναδειχτεί σε όλο το κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι. Ζει το μεγαλύτερο διάστημα της ζωής της στο σπίτι. Οι έξοδοι πάντα με συνοδεία για την εκκλησία, τα πανηγύρια και το λουτρό, καθώς και οι επισκέψεις σε συγγενικά πρόσωπα, ήταν οι μόνες κοινωνικά αποδεχτές δραστηριότητες της γυναίκας έξω από το σπίτι. Δεν ήταν ευπρεπές να κάθεται στο ίδιο τραπέζι με τους άνδρες παρά μόνο αν ήταν πολύ στενά συγγενικά της πρόσωπα.

Συχνά έτρωγε σε χωριστή αίθουσα ενώ οι γραμματικές γνώσεις της ή ήταν ανύπαρκτες ή περιοριζόταν συνήθως σε γραφή και ανάγνωση.

Η κόρη μπορούσε να παντρευτεί από τα 12- 13 χρόνια της. Για το γάμο της φρόντιζαν οι γονείς. Το λόγο για την επιλογή του συζύγου είχε ο πατέρας. Οι χριστιανικές αρχές που καθόριζαν τις λειτουργίες της βυζαντινής κοινωνίας εξασφάλιζαν μια αξιοπρεπή ζωή στην παντρεμένη γυναίκα.

Σκοπός της προίκας ήταν η συντήρηση των παιδιών ιδιαίτερα στην περίπτωση θανάτου του άνδρα. Στον επαγγελματικό τομέα ο ρόλος της γυναίκας ήταν μικρός. Η φτώχεια υποχρέωνε πολλές γυναίκες να βγαίνουν στην αγορά για να βγάλουν το ψωμί τους ασκώντας τα επαγγέλματα της βιοτέχνισσας πουλώντας έργα φτιαγμένα από τα χέρια τους, της υφάντριας κ.α. Οι φτωχές γυναίκες δούλευαν στα χωράφια.

Η γυναίκα στην Ενετοκρατούμενη Κρήτη

Παραδείγματα από κρητικά νοταριακά έγγραφα μαρτυρούν ότι η γυναίκα στην βενετοκρατούμενη Κρήτη έπαιρνε ενεργό μέρος στις δραστηριότητες της οικονομικής ζωής.

Δικαίωμα δικαιοπραξίας η γυναίκα αποκτά μαζί με την ενηλικίωσή της στα 18. Συχνά παντρεύεται και πριν τα 15. Και για την αξία της προίκας της γίνεται εκτίμηση από εμπειρογνώμονες.

Οι εκτιμήσεις προικών αποκαλύπτουν τον πλούτο των αστών και επιβεβαιώνουν τον ολλανδό περιηγητή του 17ου αιώνα που περιγράφει τα μετάξια και τις αραχνοΰφαντες δαντέλες στη φορεσιά των γυναικών, τα μαργαριταρένια τους στολίδια και τα κατάφορτα από διαμάντια χέρια τους. Οι γυναίκες συντάσσουν δική τους διαθήκη λόγω ηλικίας. Λόγω ασθένειας ή λόγω εγκυμοσύνης.

Στις συμβάσεις μαθητείας, η χήρα μάνα συμβάλλεται με μάστορα που πλάι του θα μάθει μια τέχνη ο γιος της.

Σημειωτέο ότι τα νόθα παιδιά δεν είναι καταδικαστέα στις ανώτερες τάξεις.

Στις συμβάσεις εργασίας που συνάπτουν γυναίκες μνημονεύονται τα εξής γυναικεία επαγγέλματα: τροφός, υπηρέτρια, υφάντρα, ράφτρα, βυρσοδέψις, τσαγκάρισσα, ταβερνιάρισσα αλλά και μαμή και πρακτική γιατρός.

Γυναίκες αναφέρονται μόνες ή συνεταιρικά, να ασχολούνται με το εμπόριο ή να είναι δανείστριες.

Στην πελατεία των νοταρίων ανήκουν και οι μοναχές. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα έγγραφα από συναλλαγές μοναχών και ζωγράφων.

Η θέση της γυναίκας στην Κρήτη γνώρισε πολλές διακυμάνσεις στο πέρασμα των αιώνων, που άλλοτε την ανύψωναν ως ιέρεια και άλλοτε την εγκλώβιζαν στο σπίτι και την θεωρούσαν σχεδόν «υποχείριο» του συζύγου της. Η γυναίκα της Κρήτης ως γνήσια πολεμίστρια της ζωής κατάφερε σε όλες τις περιπτώσεις να κρατήσει το κεφάλι της ψηλά και να βοηθήσει στην εξέλιξη της κοινωνίας.

«Τα τετραθέμελα του κόσμου τούτου: ψωμί, κρασί, φωτιά, γυναίκα!» (Ν. Καζαντζάκης).

Η γυναίκα στην Τουρκοκρατία

Ο Ευτύχιος Καλογεράκης γράφει:

[…] Η γυναίκα στην Τουρκοκρατία ήταν το μεγάλο θύμα ζώντας στη φρίκη και στην ασυδοσία των κατακτητών. Φόνοι, βιασμοί, αρπαγές, βασανισμοί ήταν καθημερινά φαινόμενα. Αλλοίμονο στην μάνα που είχε όμορφη κόρη, κινδύνευαν να οδηγηθούν στα πολυπληθή χαρέμια των πασάδων.

Στην Κρήτη και μετά το 1821 η κατάσταση ήταν τραγική. Οι γυναίκες καταδικαζόταν να χορεύουν γυμνές πάνω σε ρόβι, ή στα σκάγια ή στα περιχυμένα με λάδι σανίδια των οντάδων, για να μην μπορούν να σταθούν όρθιες. Πολλές φορές βιαζόταν από τους τούρκους θαμώνες. Όσες περίσσευαν, τις παρέδιναν στους δούλους των και στους «αράπηδες της Βεγγάζης» για να οργιάσουν λέγοντας: « Άνθρωποι είναι και αυτοί οι κακομοίρηδες! Ας γλεντήσουν με των ταβλόπιστωντσι γυναίκες!».

Η πανέμορφη Ευγενία Βεργίτση από το Αμάρι, παπαδοκόρη, συλλαμβάνεται μικρή, μαζί με άλλες δέκα Κρητικοπούλες το 1646 και στέλνεται δώρο στο χαρέμι του νεαρού Σουλτάνου Μεχμέτ Δ’ ο οποίος την παντρεύεται, εξισλαμίζεται και εξελίσσεται στη Σουλτάνα ΡεμπιάΓκιουλνούς και μητέρα των διαδόχων του Μουσταφά Β’ και Αχμέτ Γ’ και η φωτογραφία της βρίσκεται στο Μουσείο Τοπ -Καπί στην Κωνσταντινούπολη.

Η Καλλίτσα από του ΑποδούλουΑμαρίου, η οποία το 1823 απαγάγεται 11 χρόνων, από τούρκους μεταφέρεται στην Αλεξάνδρεια, την αγοράζει Άγγλος αρχαιολόγος για υπηρέτρια και έρχεται στο Λονδίνο, μορφώνεται και παντρεύεται Άγγλο αξιωματικό που εξελίσσεται σε Ναύαρχο.

Επιστρέφει το 1846 στο χωριό της και κτίζει Πύργο, το λεγόμενο κονάκι που διασώζεται μέχρι σήμερα. Την ίδια εποχή διαπρέπει η δεκαοχτάχρονη παπαδοπούλα Ροδάνθη από την Κριτσά Λασιθίου, που έσφαξε την πρώτη νύχτα του γάμου της τον Χαρσίτ Αγά που την παντρευόταν στο σεράι του, κατά το γαμήλιο γλέντι, ο οποίος προηγουμένως την είχε απαγάγει από το σπίτι της, σφάζοντας τη μάνα της στα γόνατά της, επειδή αντιδρούσε. Ακόμα και το 1866 αιχμαλωτίστηκαν γυναίκες στο Αρκάδι σαν σκλάβες ή εμπλούτισαν τα χαρέμια των πασάδων…

Στο τέλος του 19ου αιώνα η γυναίκα ήταν κάτω από τις προσταγές του συζύγου, του αδελφού, των θείων… των ισχυρών ανδρών της οικογενείας της!

Παντρευόταν πολύ νωρίς όπως η αείμνηστη γιαγιά μου, πρεσβυτέρα Όλγα Συγγελάκη, στην τρυφερή ηλικία των 11 χρόνων! Απέκτησε 12 παιδιά τα περισσότερα πέθαναν από διάφορες ασθένειες και ατυχήματα, της έζησαν τα 5! Πέρασε μια πολύ δύσκολη ζωή με πίκρες και ταλαιπωρίες και πέθανε πολύ νέα!

(συνεχίζεται)

 

________________

* Εκπαιδευτικός, αρθρογράφος και ραδιοφωνική παραγωγός

Φωτογραφικό υλικό

Ακολουθήστε το AntilalosPress στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

ΣΗΦΑΚΗΣ ΟΠΤΙΚΑ 1. Kalathakia etos ΒΙΔΑΚΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΑΡΜΟΥΤΑΚΗ ΚΕΔΙ ΜΟΙΡΩΝ λαμπρακη οε πομποδακησ

Γιατί χρησιμοποιούμε cookies

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies ώστε, να σας προσφέρουμε μία μοναδική εμπειρία πλοήγησης.Με την πρόσβαση σας σε αυτόν, συναινείτε στη χρήση cookies. Για περισσότερες πληροφορίες, ανατρέξτε στους Όρους Χρήσης, και στην Πολιτική Cookies του AntilalosPress.gr.